TSH යනු කුමක්ද?
Thyroid Stimulating Hormone (TSH) යනු තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය පාලනය කිරීම සඳහා ශරීරය නිෂ්පාදනය කරන හෝර්මෝනයකි. TSH නිෂ්පාදනය කරන්නේ තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය නොව — මොළයේ පිටියුටරි ග්රන්ථිය විසිනි.
මෙම හෝර්මෝනය මොළයේ පිටියුටරි ග්රන්ථිය මගින් නිපදවන අතර තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියට T3 සහ T4 හෝර්මෝන නිපදවීමට සංඥා ලබා දෙයි. රුධිරයේ T3 සහ T4 ප්රමාණය මදි වූ විට, පිටියුටරි ග්රන්ථිය වැඩි TSH ප්රමාණයක් නිපදවයි. T3, T4 ප්රමාණය ඉහළ ගිය විට, TSH නිෂ්පාදනය අඩු කෙරේ.
TSH, T3 සහ T4 ට පෙර වෙනස් වීමට ඇති හැකියාව නිසා, TSH යනු තයිරොයිඩ් රෝගය හඳුනා ගැනීමේ ඉතාම සංවේදී ඉදිරිකාලීන සංඥාවකි.
TSH පරීක්ෂාව නිර්දේශ කරන්නේ ඇයි?
තයිරොයිඩ් රෝගයක් සැක කරන විට වෛද්යවරුන් TSH පරීක්ෂාව නිර්දේශ කරයි. TSH පරීක්ෂාවට හේතු විය හැකි රෝග ලක්ෂණ:
ඊට අමතරව, පහත අවස්ථාවල ද TSH පරීක්ෂාව නිර්දේශ කෙරේ:
- දැනටමත් තයිරොයිඩ් රෝගය ඇති රෝගීන් නිරීක්ෂණය කිරීම
- තයිරොයිඩ් ඖෂධ (levothyroxine) ප්රතිකාරය නිරීක්ෂණය කිරීම
- ගර්භණී කාල තයිරොයිඩ් රෝග ස්ක්රීනිං
- නොදන්නා හේතු නිසා ඇති වන වඳබව හෝ නැවත නැවත ගබ්සා වීම පිළිබඳ පරීක්ෂා
- තයිරොයිඩ් රෝගයේ පෙළකියන ඉතිහාසය ඇති අය
TSH තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය පාලනය කරන ආකාරය
රුධිරයේ තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන මට්ටම් අඩු වූ විට, පිටියුටරි ග්රන්ථිය ක්ෂණිකව ප්රතිචාර දක්වයි:
T4, T3 ඉතා ඉහළ ගිය විට, ප්රතිවිරීතිය සිදු වේ — පිටියුටරි ග්රන්ථිය TSH නිෂ්පාදනය අඩු කර, තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය නිවා දමයි.
සාමාන්ය TSH පරාසය
සාමාන්ය TSH පරාසය පරීක්ෂණාගාරය අනුව සුළු වශයෙන් වෙනස් විය හැකිය. බොහෝ පරීක්ෂණාගාරවලදී:
0.4 – 4.0 mIU/L
ඔබේ රුධිර වාර්තාවේ ලිවා ඇති ශ්රේණිය ඔබේ ප්රතිඵලය සාකච්ඡා කිරීමට භාවිතා කරන්න.
TSH ප්රතිඵල අර්ථ නිරූපණය
| කාණ්ඩය | TSH අගය (ආසන්නමාන) | අර්ථය |
|---|---|---|
| සාමාන්ය | 0.4 – 4.0 mIU/L | තයිරොයිඩ් ක්රියාකාරීත්වය සාමාන්ය බව |
| සුළු ලෙස ඉහළ | 4.0 – 10.0 mIU/L | ප්රාක්-සායනික (Subclinical) තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ඌනතාවය (Hypothyroidism) සැකිය |
| සැළකිය යුතු ලෙස ඉහළ | >10 mIU/L | තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ඌනතාවය (Hypothyroidism) ඉඩ ඇත — Free T4 සහ සායනික ඇගයීම අවශ්ය |
| අඩු | 0.1 – 0.4 mIU/L | ප්රාන්ත ශ්රේණිය — ප්රාක්-සායනික (Subclinical) තයිරොයිඩ් හෝමෝන අධිකතාවය (Hyperthyroidism) විය හැකිය |
| යටපත් වූ | <0.1 mIU/L | තයිරොයිඩ් හෝමෝන අධිකතාවය (Hyperthyroidism) ඉඩ ඇත හෝ ඖෂධ ප්රතිකාරය ඉතා ඉහළ |
TSH වැඩි වීමෙන් කුමක් කියවෙනවාද?
TSH වැඩි වීම බොහෝවිට තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ඌනතාවයක් (Hypothyroidism) පෙන්වයි. රුධිරයේ T4 ප්රමාණය අඩු වූ විට, පිටියුටරි ග්රන්ථිය වැඩිවැඩියෙන් TSH නිපදවමින් තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය උත්තේජනය කිරීමට උත්සාහ කරයි.
TSH වැඩි වීමේ සාමාන්ය හේතු
- ප්රාථමික තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ඌනතාවය — තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය ප්රමාණවත් ලෙස ක්රියා නොකිරීම (වඩාත් සාමාන්ය හේතුව)
- Hashimoto's Thyroiditis — ස්වයං-ප්රතිශක්ති (autoimmune) රෝගයෙන් තයිරොයිඩ් ශ්රේණි විනාශ වීම
- තයිරොයිඩ් ශල්ය කර්මයෙන් පසු — ග්රන්ථිය ඉවත් කිරීම හෝ අර්ධ ඉවත් කිරීම
- රේඩියෝ ෆ්රිකවන්සි ආයෝඩින් ප්රතිකාරයෙන් පසු
- ඇතැම් ඖෂධ — lithium, amiodarone
- ප්රාක්-සායනික (Subclinical) ඌනතාවය — TSH සුළු ලෙස ඉහළ, Free T4 සාමාන්ය
TSH අඩු වීමෙන් කුමක් කියවෙනවාද?
TSH අඩු වීම බොහෝවිට තයිරොයිඩ් හෝමෝන අධිකතාවයක් (Hyperthyroidism) පෙන්වයි. T4 ඉහළ ගිය විට, පිටියුටරි ග්රන්ථිය TSH නිෂ්පාදනය අඩු කරමින් අධික හෝර්මෝන නිෂ්පාදනය නතර කිරීමට ක්රියා කරයි.
TSH අඩු වීමේ හෝ යටපත් වීමේ සාමාන්ය හේතු
- Graves' Disease — ප්රාථමික තයිරොයිඩ් හෝමෝන අධිකතාවය (Hyperthyroidism) හේතු වලින් බහුලම
- Toxic Nodular Goitre — ස්වාධීනව හෝර්මෝන නිපදවන ගැටිති
- Levothyroxine ප්රතිකාරය ඕනෑවට වඩා ලබා ගැනීම — ඖෂධ මාත්රාව ඉතා ඉහළ
- Thyroiditis — ග්රන්ථිය දැවිල්ල, ගබඩා කළ හෝර්මෝන නිදහස් කිරීම
- ප්රාක්-සායනික (Subclinical) Hyperthyroidism — TSH අඩු, Free T3/T4 සාමාන්ය
තයිරොයිඩ් රෝගය ඇති විටත් TSH සාමාන්ය විය හැකිද?
සමහර අවස්ථාවල තයිරොයිඩ් රෝගයක් තිබුණද TSH සාමාන්ය විය හැකිය. TSH සාමාන්ය ශ්රේණිය ඇතිව තයිරොයිඩ් රෝගයක් නොමැති බවට හේතු නොවන අවස්ථා කිහිපයක් ඇත:
ආරම්භක (Early) තයිරොයිඩ් රෝගය
ඉතා ආරම්භක අවස්ථාවල, ශරීරය TSH වෙනස් කිරීමෙන් සිය ශ්රේණිය ස්ථාවර කරමින් සිටිය හැකිය. ඒ නිසා TSH ශ්රේණිය ඉහළ/පහළ සිමාව ළඟ ඇති නමුත් ශ්රේණිය ඉක්මවා නොගිය හැකිය. කාලානුක්රමිකව TSH නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් ප්රවණතාව (trend) හඳුනා ගත හැකිය.
මධ්යම (Central) Hypothyroidism
ගැටලුව තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය නොව පිටියුටරි ග්රන්ථිය නම්, T4 අඩු නිසාත් TSH නිවැරදිව ඉහළ නොයා, TSH "සාමාන්ය" හෝ "අඩු" ලෙස රහිනිය හැකිය. මෙය Central Hypothyroidism ලෙස හැඳින්වෙන දුර්ලභ තත්ත්වයකි. Free T4 ලබා ගැනීම ඉතා වැදගත්.
ශ්රේණිය (Laboratory) විචල්යතාව
TSH දවස පුරා සුළු ලෙස වෙනස් වේ — ඉස්සෙල්ල රාත්රියේ/අලූයමේ ඉහළ, දහවල් ටිකක් අඩු. ස්ථාවරත්වය සඳහා වෛද්යවරු සෑම විටම උදේ සාම්පල් ගැනීමට නිර්දේශ කරයි. ශ්රේණිය ළඟ ඇති ප්රතිඵල සාවධානව ගතහුතු අතර නැවත පරීක්ෂා කිරීමට ඉඩ ඇත.
මානසික ආතතිය, රෝගී තත්ත්ව සහ ඖෂධ TSH ට බලපාන ආකාරය
දැඩි රෝගී තත්ත්වයන්, මානසික ආතතිය සහ ඇතැම් ඖෂධ TSH අගයට බලපෑ හැකිය:
දරුණු රෝගාතුරව සිටීම (Non-Thyroidal Illness)
දරුණු ආසාදන, ශල්ය කර්ම, ICU රෝගාතුරකම ආදිය TSH ව ක්ෂණිකව යටපත් කරන හෝ T3/T4 ශ්රේණිය වෙනස් කරන හැකිය — ඒ තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය නිරෝගී ව ඇති අවස්ථාවල ද. දැඩි ලෙස රෝගාතුරව සිටි විට ලබා ගත් TSH ප්රතිඵලය සුවය ලැබීමෙන් සති 4–6 ක් ගෙවී ගිය පසු නැවත පරීක්ෂා කළ යුතු ය.
TSH ට බලපාන ඖෂධ
- Biotin (Vitamin B7) — ඉහළ ප්රමාණ — ක්රම-දෝෂ (assay interference) මගින් TSH ව ව්යාජ ලෙස යටපත් කළ හැකිය. TSH පරීක්ෂාවට පෙර දින 2–3 ක් biotin ගැනීම නතර කරන්න.
- Steroids (ඉහළ මාත්රා) — TSH ව ක්ෂණිකව යටපත් කරයි
- Dopamine — ICU ප්රතිකාරයේ දී TSH ව යටපත් කරයි
- Amiodarone — හෘද ඖෂධයකි; Hypothyroidism සහ Hyperthyroidism දෙකම ඇති කරන හැකිය
- Lithium — ද්විධ්රැවීය (bipolar) ඖෂධය; Hypothyroidism සහ TSH ඉහළ ගෙන ඒමට ඉඩ ඇත
ගර්භණී සමයේ TSH
ගර්භණී සමයේ තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන කලලරූප වර්ධනය සඳහා වැදගත් බැවින් TSH අගය විශේෂ අවධානයෙන් නිරීක්ෂණය කරයි — ඒ විශේෂයෙන් ප්රථම ත්රෛමාසිකයේ, දරු කලලය ස්වාධීනව තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන නිෂ්පාදනය කළ නොහැකි ඒ කාලයේ.
ගර්භණී සමයේ TSH සාමාන්ය ශ්රේණිය
ගර්භණී සමයේ TSH ශ්රේණිය සාමාන්ය ජනතාවට වඩා ටිකක් අඩු ය. ඒ ඇතිවන්නේ ගර්භණී හෝර්මෝනය (hCG) සුළු ලෙස TSH වැනි ස්ක්රීනිං ශ්රේණිය ක්රිය කරන නිසාය.
| ත්රෛමාසිකය | ආසන්නමාන TSH ශ්රේණිය |
|---|---|
| ප්රථම ත්රෛමාසිකය (සති 0–12) | 0.1 – 2.5 mIU/L |
| දෙවන ත්රෛමාසිකය (සති 13–26) | 0.2 – 3.0 mIU/L |
| තෙවන ත්රෛමාසිකය (සති 27–40) | 0.3 – 3.0 mIU/L |
ගර්භණී සමයේ ප්රතිකාර නොලද තයිරොයිඩ් රෝගයේ ඇතිවිය හැකි ගැටලු
- ගබ්සා වීමේ සහ කල් පූරා ප්රසූතියේ අවදානම
- ගර්භනී අධි-රුධිර-පීඩනය (Pre-eclampsia)
- කලලරූපයේ මොළ සහ ස්නායු ක්රමය වර්ධනය සීමා වීම
- නිරෝගීභාවය කෙරෙහි ඇතිවිය හැකි දිගු කාලීන බලපෑම්
