ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය යනු කුමක්ද?
තයිරොයිඩ් නෙත්ර රෝගය (Thyroid Eye Disease) යනු තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය ආශ්රිත රෝග වලදී ඇස් වටා ඇති පටක වලට ඇතිවන බලපෑම් නිසා ඇතිවන රෝගී තත්වයකි. මෙය මූලික වශයෙන් ස්වයං ප්රතිශක්තිකරණ ක්රියාවලියේ ප්රතිඵලයකි.
තයිරොයිඩ් නෙත්ර රෝගයේ බහුලම සහ වැදගත්ම ආකාරය වන්නේ ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය (Graves Eye Disease) යි.
මෙම ලිපියේ අවධානය යොමු කරන්නේ ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය පිළිබඳවයි. ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ග්රේව්ස් රෝගය සමඟ සම්බන්ධ ඇස් ආශ්රිත ස්වයං ප්රතිශක්තිකරණ රෝගයකි.
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇතිවන්නේ කෙසේද?
ග්රේව්ස් රෝගයට හේතු වන ප්රතිදේහ ඇස් වටා ඇති පටක වලටද බලපෑම් කරයි. ඒ නිසා ඇස් කොටුව (eye socket/orbit) ඇතුළේ ඇති මාංශපේශී සහ මේද පටක විශාල වී ඇස් ඉදිරියට නෙරා ඒම (proptosis) ඇතිවේ.
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ග්රේව්ස් රෝගයෙන් වෙනම ක්රියාකාරිත්වයක් දක්වන රෝගාබාධයකි. ඒ නිසා, ග්රේව්ස් රෝගයේ ප්රතිකාරය නිවැරදිව ලබා ගෙන තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන සාමාන්ය මට්ටමේ තිබෙන විටෙකදී පවා ඇස් රෝගය දිගටම ක්රියාකාරී විය හැකිය.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයේ ඇස් ලක්ෂණ සහ ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය අතර වෙනස
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුගේ ඇස්වල දකින වෙනස්කම් ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය නිසා ඇතිවන බව නොසිතිය යුතුය. තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය නිසාද ඇස්වල ලක්ෂණ ඇති විය හැකිය.
| තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයේ ඇස් ලක්ෂණ | ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය |
|---|---|
| ඉහළ ඇසිපිය ඉහළට ඇදී යාම | ඇස් ඉදිරියට නෙරා ඒම |
| ඇස් විශාලව ඇරී ඇති පෙනුම | ඇස් නෙරා ඒම |
| සාමාන්යයෙන් දෙක දෙක නොපෙනේ | දෙක දෙක පෙනීම ඇති විය හැකිය |
| ඇස් පිටුපස ප්රදාහයක් නැත | ඇස් පිටුපස ප්රදාහය ඇත |
| තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන මට්ටම පාලනය වීමෙන් අඩු විය හැකිය | තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන පරීක්ෂණ සාමාන්ය වුවද ලක්ෂණ පැවතිය හැකිය |
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගයේ බහුලව දකින ලක්ෂණ
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇස් සහ ඇස් ආශ්රිත ප්රදේශය ආශ්රිතව රෝග ලක්ෂණ ගණනාවක් ඇති කළ හැකිය.
ග්රේව්ස් රෝගය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුටම ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇතිවේද?
නැත.
ග්රේව්ස් රෝගය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුටම ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇතිවන්නේ නැත.
- සමහරුන්ට කිසිදු ඇස් ලක්ෂණයක් ඇති නොවේ.
- සමහරුන්ට මෘදු ලක්ෂණ පමණක් ඇති වේ.
- කුඩා ප්රතිශතයකට පමණක් මධ්යස්ථ හෝ බරපතළ ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇති වේ.
දුම්පානය මෙම අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කරයි.
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය බහුලද?
බොහෝ රෝගීන්ට මෘදු හෝ මධ්යස්ථ රෝග තත්ත්වයක් පවතී.
බරපතළ පෙනීමේ ගැටලු සාපේක්ෂව දුර්ලභය.
නමුත් ඇති වූ විට වහා ප්රතිකාර අවශ්ය වේ.
අවදානම් සාධක
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇතිවීමේ අවදානම වැඩි කළ හැකි සාධක:
- ග්රේව්ස් රෝගය
- දුම්පානය
- ඉහළ TRAb මට්ටම්
- ස්වයං ප්රතිශක්තිකරණ රෝග පිළිබඳ පවුල් ඉතිහාසය (family history)
තයිරොයිඩ් පරීක්ෂණ සාමාන්ය වුවත් ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇති විය හැකිද?
ඔව්.
සමහර පුද්ගලයන්ට තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන මට්ටමේ වෙනස්කම් පෙනෙන්නට පෙර ඇස් වල රෝග ලක්ෂණ ඇති විය හැකිය.
තවත් සමහරුන්ට තයිරොයිඩ් පරීක්ෂණ සාමාන්ය වුවද ඇස් සම්බන්ධ ගැටලු දිගටම පැවතිය හැකිය. ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ග්රේව්ස් රෝගයෙන් ස්වාධීනව ක්රියාකාරී නිසා, ඇස් ලක්ෂණ ඇත්නම් නේත්ර රෝග විශේෂඥ ඇගයීම (ophthalmologist review) වෙනම ගත යුතු වේ.
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගයේ දරුණු බව
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ලක්ෂණ සහ දරුණු බව අනුව ශ්රේණි 3කට බෙදා වෙන් කළ හැකිය.
| ශ්රේණිය | ප්රධාන ලක්ෂණ |
|---|---|
| මෘදු | වියළි ඇස්, ඇස් රතු වීම, ඇස් මදක් නෙරා ඒම |
| මධ්යස්ථ | ඇස් පැහැදිලිව නෙරා ඒම, දෙක දෙක පෙනීම, ඇස්වල අපහසුතාවය |
| බරපතළ | පෙනීම අඩු වීම, දෘෂ්ටි ස්නායුවට බලපෑම් ඇතිවීම |
වහා වෛද්ය ප්රතිකාර අවශ්ය වන ලක්ෂණ
පහත ලක්ෂණ ඇත්නම් ඉක්මනින් නේත්ර රෝග විශේෂඥ ඇගයීම ලබා ගන්න:
- පෙනීම අඩු වීම
- දෙක දෙක පෙනීම ශීඝ්රයෙන් වර්ධනය වීම
- දරුණු ඇස් වේදනාව
- රෝගය සීඝ්රයෙන් නරක අතට හැරීම
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගයට ප්රතිකාර
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගයේ ප්රතිකාරය රෝගයේ දරුණු බව සහ ක්රියාකාරිත්වය (active vs. inactive phase) අනුව ගත හැකිය.
මෘදු රෝගය
- කෘත්රිම කඳුළු (artificial tears) — ඇස් තෙතමනය රැකගැනීම
- ඇස් ආරක්ෂා කිරීම — හිරු ආලෝකයෙන් ආරක්ෂා වීම
- දුම්පානය නතර කිරීම
- නේත්ර රෝග විශේෂඥ ඇගයීම සමඟ නිරන්තර අධීක්ෂණය
මධ්යස්ථ හෝ දරුණු රෝගය
- ස්ටෙරොයිඩ් (steroids) — ශිරාගත ස්ටෙරොයිඩ් ප්රතිකාරය
- ප්රතිශක්තිකරණ ප්රතිකාර (immunosuppressive treatment)
- ශල්යකර්ම — ඇස් මත ඇති වන පීඩනය අඩු කිරීම සඳහා සිදු කරන ශල්යකර්ම (orbital decompression), ඇස් මාංශපේශී ශල්යකර්ම හෝ ඇසිපිය ශල්යකර්ම
ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගයේ අනාගතය
බොහෝ රෝගීන් කාලයත් සමඟ සුවපත් තත්වයට පත් වේ.
ඉක්මනින් හඳුනාගෙන ප්රතිකාර කිරීමෙන් ප්රතිඵල වඩා හොඳ විය හැකිය. දුම්පානය නතර කිරීම, ත්යිරොයිඩ් ස්ථාවරව පාලනය කර ගැනීම සහ නිතිපතා නේත්ර රෝග විශේෂඥ ඇගයීම ලබා ගැනීම හොඳ ප්රතිඵල ලබා ගැනීමට වැදගත් ය.
සමහර රෝගීන්ට ශල්යකර්ම ඇතුළු දිගුකාලීන ප්රතිකාර අවශ්ය විය හැකිය. ඇස් ලක්ෂණ ඇත්නම් ඉක්මනින් ඔබේ වෛද්යවරයාට දන්වන්න.
බොහෝ රෝගීන්ගේ රෝගය ක්රියාකාරී අවධියකින් පසුව ස්ථාවර තත්ත්වයකට පත්වේ. නමුත් සමහර පුද්ගලයන්ට ඇස් නෙරා ඒම හෝ ඇසිපිය වෙනස්කම් දිගටම පැවතිය හැකිය.
