තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය යනු කුමක්ද?
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය (Hyperthyroidism) යනු තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය අධික T4 සහ T3 නිෂ්පාදනය කරන රෝගී තත්ත්වයකි.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ශරීරයේ පරිවෘත්තීය ක්රියාකාරිත්වය (metabolism) පාලනය කරන නිසා, අතිරික්ත හෝර්මෝන ශරීරයේ බොහෝ පද්ධතිවල ක්රියාකාරිත්වය සාමාන්යයට වඩා වේගවත් කරයි. එබැවින් බොහෝ රෝග ලක්ෂණ — බර අඩු වීම, හෘද ස්පන්දනය, කාංසාව, අත් වෙව්ලීම — ඇතිවිය හැකිය.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ශරීරයට බලපාන්නේ කෙසේද?
අතිරික්ත තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ශරීරය පුරාවටම පරිවෘත්තීය ක්රියාකාරිත්වය වේගවත් කරයි. බර අඩු වීම, දහදිය වැඩිවීම, හෘද ස්පන්දනය සහ කාංසාව ඇතිවීමට ප්රධාන හේතුව මෙය වේ.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයේදී බහුලව දකින රෝග ලක්ෂණ
අතිරික්ත තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන ශරීරයේ බොහෝ ස්ථානවලට බලපෑම් කරන නිසා රෝග ලක්ෂණ රාශියක් ඇතිවිය හැකිය.
තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය ඕනෑවට වඩා වේගයෙන් ක්රියා කරන විට ඇතිවන රෝග ලක්ෂණ සහ හෝර්මෝන හිඟ විට ඇතිවන රෝග ලක්ෂණ ගැන ද දැන ගැනීමට තයිරොයිඩ් රෝග ලක්ෂණ ලිපිය කියවන්න.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය බෙල්ලේ ඉදිමීමක් ඇති කළ හැකිද?
ඔව්. සමහර හේතු නිසා තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය විශාල වී බෙල්ලේ ඉදිමීමක් ඇතිවිය හැකිය. මෙය ගලගණ්ඩය (Goitre) ලෙස හඳුන්වයි.
ගලගණ්ඩය හා සම්බන්ධ ලක්ෂණ ඇතිවිය හැකිය:
- බෙල්ලේ ඉදිරිපස ඉදිමීමක් දැකිය හැකි වීම
- බෙල්ලේ ඝෝෂාව හෝ එබෙනවා ය යන හැඟීම
- ගිලීමේ අපහසුතාව
- හඬ වෙනස් වීම හෝ රළු වීම
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයේදී ඇස්වල සිදුවන වෙනස්කම්
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ඇති සමහර පුද්ගලයන්ගේ ඇස්වල පෙනුමේ වෙනස්කම් ඇති විය හැකිය.
බහුලව දැකිය හැක්කේ:
- ඇස් විශාලව ඇරී ඇති ආකාරයක්
- ඉහළ ඇසිපිය ඉහළට ඇදී යාම
- පහළට බලන විට ඇසිපිය ප්රමාදයෙන් ගමන් කිරීම
මෙම වෙනස්කම් ඇති වන්නේ තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධික වීමෙන් ස්නායු පද්ධතිය වැඩිපුර උත්තේජනය වන නිසාය.
මෙය ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගයට වඩා වෙනස් තත්ත්වයකි.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයේ ඇස් ලක්ෂණ සහ ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය අතර වෙනස
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුගේම ඇස් ලක්ෂණ ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය නිසා ඇතිවන බව නොසිතිය යුතුය. තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය නිසාද ඇස්වල පෙනුමේ වෙනස්කම් ඇති විය හැකි අතර, ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය යනු ඇස් පිටුපස ඇති පටක වලට බලපාන වෙනම ස්වයං ප්රතිශක්තිකරණ (autoimmune) තත්ත්වයකි.
| තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය | ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය |
|---|---|
| ඉහළ ඇසිපිය ඉහළට ඇදීම | ඇස් ඉදිරියට නෙරා ඒම |
| ඇස් විශාලව ඇරී ඇති පෙනුම | ඇස් නෙරා ඒම |
| සාමාන්යයෙන් දෙක දෙක නොපෙනේ | දෙක දෙක පෙනීම |
| ඇස් පිටුපස ප්රදාහයක් නැත | ඇස් පිටුපස ප්රදාහය (inflammation) ඇත |
| තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන මට්ටම පාලනය වීමෙන් අඩු විය හැකිය | තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන මට්ටම සාමාන්ය වුවද මෙම ලක්ෂණ පැවතිය හැකිය |
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුටම ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇති නොවන අතර, ග්රේව්ස් නෙත්ර රෝගය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුටම දරුණු ඇස් නෙරා ඒම ඇතිවන්නේද නැත.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයට බහුලව බලපාන හේතු
ග්රේව්ස් රෝගය, අධි ක්රියාකාරී තයිරොයිඩ් ගැටිති සහ තයිරොයිඩ් දැවිල්ල ප්රධාන හේතු අතර වේ.
ග්රේව්ස් රෝගය (Graves Disease)
බහුලව දකින ප්රධාන හේතුවයි.
ග්රේව්ස් රෝගය (Graves Disease) යනු ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය විසින් ස්වයං ප්රතිදේහ (auto antibodies) නිෂ්පාදනය කර තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය නිරන්තරයෙන් උත්තේජනය කරන ස්වයං ප්රතිශක්තිකරණ රෝගයකි. මෙම ප්රතිශක්තිකරණ ආබාධ නිසා ග්රන්ථිය අතිරික්ත T4 සහ T3 නිෂ්පාදනය කරයි.
හෂිමොටෝ තයිරෝයිඩයිටිස් (Hashimoto Thyroiditis) ග්රන්ථිය හානි කරන ආකාරයට ඊට වෙනස්ව, ග්රේව්ස් රෝගය ග්රන්ථිය උත්තේජනය කරයි. එබැවින් Hypothyroidism නොව, දිගු කාලීනව TSH අඩු වූ ස්ථාවර තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයක් ඇති කරයි.
අධි ක්රියාකාරී තයිරොයිඩ් ගැටිති (Toxic thyroid nodules)
සමහර තයිරොයිඩ් ගැටිති TSH ක්රියාකාරිත්වය නොසලකා ස්වාධීනව හෝර්මෝන නිෂ්පාදනය කරයි. මෙම අධි ක්රියාකාරී තයිරොයිඩ් ගැටිති (Toxic thyroid nodules) TSH දැඩි ලෙස අඩු කළ හැකිය.
තයිරොයිඩයිටිස් (Thyroiditis)
තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියේ දැවිල්ල (තයිරොයිඩයිටිස් — Thyroiditis) ඇතිවූ විට ගබඩාගත් හෝර්මෝන රුධිරයට මුදා හැරෙයි. මෙය තාවකාලිකව තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ඇති කළ හැකිය. ග්රන්ථිය සුවය ලැබෙන විට Hypothyroidism අවධියකට ද ගත හැකිය.
ග්රේව්ස් රෝගයේ ඇස් සම්බන්ධ ලක්ෂණ
ග්රේව්ස් රෝගය ඇති සමහර රෝගීන්ට ඇස් සම්බන්ධ ලක්ෂණ ද ඇතිවේ. මෙය Graves ophthalmopathy (thyroid eye disease) ලෙස හඳුන්වයි. තයිරොයිඩ් රෝගය හඳුනා ගැනීමට පෙර, සමඟ හෝ පසු ඇස් ලක්ෂණ ඇතිවිය හැකිය.
- ඇස් ඉදිරියට නෙරා ඒම (proptosis)
- ඇස් රතු වීම හෝ කෝසිනා ගෑම
- ඇස් කෑරිනාව හෝ ගිනි ගෑ ආකාරය
- දෙගිඩිය දැකීම (double vision)
- ඇස් වේදනාව හෝ ඝෝෂාව
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරන පරීක්ෂණ
රෝගය හඳුනා ගැනීමට රුධිර පරීක්ෂණ ගොනුවක් ගන්නා අතර, ලබාගත් ප්රතිඵල ගොනු ලෙස සසඳා රෝගය තීරණය කෙරේ.
| පරීක්ෂණය | ඒ ගන්නා හේතුව |
|---|---|
| TSH | බොහෝ විට අඩු හෝ ශූන්යයට ගිය ආසන්නයේ — ප්රධාන ස්ක්රීනිං පරීක්ෂාව |
| Free T4 | හොඳින් ඇති රෝගාවස්ථාවල ඉහළ; උපසායනික අවස්ථාවල සාමාන්ය විය හැකිය |
| Free T3 | ඉහළ විය හැකිය; Free T4 ආන්තිකව ඇති විට විශේෂ වැදගත්කමක් ඇත |
| තයිරොයිඩ් ප්රතිදේහ (Thyroid antibodies) | ග්රේව්ස් රෝගය තහවුරු කිරීමට (TSH receptor antibodies); thyroid peroxidase antibodies ද |
ඔබේ TSH, Free T4 සහ Free T3 ප්රතිඵල ඇත්නම් තයිරොයිඩ් වාර්තා කියවනය භාවිත කරන්න.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය සහ උපසායනික තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය අතර වෙනස
TSH අඩු වූ සෑම අවස්ථාවකම හොඳින් ඇති (overt) තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය නොවේ. TSH අඩු නමුත් Free T4 සාමාන්ය නම් එය උපසායනික (subclinical) තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ලෙස හඳුන්වයි. බොහෝ රෝගීන්ට ස්පෂ්ට රෝග ලක්ෂණ නොතිබිය හැකිය.
| ලක්ෂණය | තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය | උපසායනික තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය |
|---|---|---|
| TSH | අඩු | අඩු |
| Free T4 | ඉහළ | සාමාන්ය |
| රෝග ලක්ෂණ | බහුල | නොතිබිය හැකිය |
ගර්භණීභාවය සහ තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය
ගර්භණී කාලයේ තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන මව සහ දරු දෙදෙනාටම බලපෑ හැකිය. ගර්භණී කාලයේ හොඳින් ඇති තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ගැබ් ගැනීම, කළලයේ වර්ධනය සහ ශ්රමය ගළවන ජනනනය (preterm birth) ඇති කිරීමේ අවදානම වැඩි කළ හැකිය. ප්රතිකාර ව්යාපෘතිය රෝගියාට ගැළපෙන ආකාරයෙන් සකස් කරන අතර, විශේෂඥ ව්යවහාරය අවශ්ය විය හැකිය.
තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවයට ප්රතිකාර
ප්රතිකාරය රෝගයේ හේතුව, බරපතලකම, රෝගියාගේ වයස, ගර්භණී බව සහ රෝගියාගේ කැමැත්ත අනුව තීරණය කෙරේ. බහුලව භාවිත ක්රම ලෙස:
- Anti-thyroid ඖෂධ — carbimazole හෝ propylthiouracil වැනි ඖෂධ හෝර්මෝන නිෂ්පාදනය අඩු කරයි
- විකිරණශීලී අයඩින් (Radioactive iodine) ප්රතිකාරය — අධි ක්රියාකාරී තයිරොයිඩ් පටක විනාශ කරයි; ගර්භණී කාලයේ නොකළ යුතුය
- ශල්ය කර්ම — ග්රන්ථියේ කොටසක් හෝ සම්පූර්ණ ඉවත් කිරීම (thyroidectomy); තෝරාගත් රෝගීන් සඳහා
වෛද්ය උපදෙස් ලබා ගත යුතු අවස්ථා
පහත ලක්ෂණ ඇත්නම් ඉක්මනින් වෛද්ය ඇගයීමක් ලබා ගන්න:
- ආශාවකින් තොරව ඉක්මනින් බර අඩු වීම
- දිගු කලක් යන හෘද ස්පන්දනය හෝ අක්රමවත් හෘද ස්පන්දනය
- විවේකයේ දී මිනිත්තුවකට 100 ට වැඩි හෘද ස්පන්දන ගණනාව
- බෙල්ලේ ඉදිමීමක් හෝ නව ගෙඩියක්
- ඇස් නෙරා ඒම, රතු වීම, වේදනාව හෝ දෙගිඩිය දැකීම
- ගර්භණී කාලයේ හෝ ගැබ් ගැනීමට සිදු සූදානමේදී තයිරොයිඩ් රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීම
අදාළ තයිරොයිඩ් ලිපි සහ මෙවලම්
මෙම ලිපිය අපගේ තයිරොයිඩ් ලිපි ශ්රේණියේ කොටසකි. තවදුරටත් දැන ගැනීමට:
මතක තබා ගත යුතු කරුණු
- තයිරොයිඩ් හෝර්මෝන අධිකතාවය ශරීරයේ ක්රියාකාරිත්වය වේගවත් කර රෝග ලක්ෂණ රාශියක් ඇති කරයි.
- ග්රේව්ස් රෝගය — විශේෂයෙන් තරුණ රෝගීන් අතර — ප්රධාන හේතුවයි.
- TSH අඩු වීම ප්රධාන රසායනාගාර ලකුණු; හොඳින් ඇති රෝගාවස්ථාවේ Free T4 ද ඉහළ යයි.
- TSH අඩු නමුත් Free T4 සාමාන්ය නම් — උපසායනික රෝගාවස්ථාව; රෝග ලක්ෂණ නොතිබිය හැකිය.
- ප්රතිකාරය රෝගයේ හේතුව, වයස, රෝග ලක්ෂණ සහ ගර්භණී බව අනුව වෛද්යවරයා සමඟ සාකච්ඡා කළ යුතුය.
