FBC පරීක්ෂණය යනු කුමක්ද?
සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) යනු රුධිරයේ තිබෙන ප්රධාන සෛල වර්ග මැන බලන පරීක්ෂණයකි.
මෙය සාමාන්ය සෞඛ්ය පරීක්ෂාවකදී මෙන්ම රෝග ලක්ෂණ පවතින අවස්ථාවලදීද බහුලව සිදු කරයි.
FBC වාර්තාවකින් රෝගයක් සෘජුවම තහවුරු නොවුණද, රතු රුධිර සෛල, සුදු රුධිර සෛල සහ රුධිර පට්ටිකා රටාව ගැන වෛද්යවරුන්ට ඉතා වැදගත් ඉඟි ලබාදේ.
FBC වාර්තාවක සාමාන්යයෙන් තිබෙන අගයන් මොනවාද?
FBC වාර්තාවක ඇතුළත් ප්රධාන අගයන් පහත පරිදිය.
| අගය | එයින් පෙන්වන්නේ |
|---|---|
| Hb (Hemoglobin) | ඔක්සිජන් රැගෙන යාම |
| RBC | රතු රුධිර සෛල |
| WBC | ආසාදන හා ප්රතිශක්තිකරණය |
| Platelets | රුධිර කැටි ගැසීම |
| MCV | රතු සෛල වල ප්රමාණය |
| HCT (Hematocrit) | රුධිරයේ රතු සෛල ප්රතිශතය |
රසායනාගාරය අනුව FBC වාර්තාවේ ඇති අගයන් වෙනස් විය හැකිය. ඔබගේ වාර්තාවේ යොමු පරාසයද හොඳින් බලන්න.
FBC වාර්තාවේ සාමාන්ය අගයන්
FBC අගයන් සඳහා භාවිතා කරන සාමාන්ය පරාස රසායනාගාරයෙන් රසායනාගාරයට වෙනස් විය හැකිය.
වයස, ස්ත්රී පුරුෂ භාවය, ගර්භනී බව සහ රෝගී තත්ත්වය අනුව ද FBC අගයන් වෙනස් විය හැකිය.
එබැවින් ඔබගේම FBC වාර්තාවේ සඳහන් සාමාන්ය පරාසය භාවිතා කිරීම වඩාත් නිවැරදිය.
හිමොග්ලොබින් (Hb)
හිමොග්ලොබින් යනු රතු රුධිර සෛල තුළ ඇති ප්රෝටීනයකි.
එහි ප්රධාන කාර්යය වන්නේ පෙනහළු වලින් ශරීරයට ඔක්සිජන් රැගෙන යාමයි.
හිමොග්ලොබින් අඩු වීම රක්තහීනතාවයක රටාවක් (anemia pattern) පෙන්විය හැකිය. නමුත් Hb අඩු වීමේ හේතුව MCV, Ferritin, Iron studies, B12 හා Folate ද ඇතුළු වෙනත් පරීක්ෂණ මගින් ඇගයිය යුතු වේ.
සුදු රුධිර සෛල (WBC)
සුදු රුධිර සෛල ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ වැදගත් කොටසකි.
ඒවා ආසාදන වලට එරෙහිව සටන් කිරීමට සහ ප්රදාහ ප්රතිචාර වලට සහභාගී වේ.
WBC ගණන ආසාදනය, ප්රදාහය, ඖෂධ ප්රතිචාර සහ අනෙකුත් වෛද්ය තත්ත්ව නිසා වෙනස් විය හැකිය. වෛද්යවරු සාමාන්යයෙන් සමස්ත WBC ගණන සමඟ WBC වෙන්වූ ගණනද සලකා FBC අර්ථකථනය සිදු කරයි.
Differential Count යනු කුමක්ද?
සමහර FBC වාර්තාවල WBC වෙන්වූ ගණන නම් අංශයක්ද අඩංගු වේ.
මෙම කොටස මගින් සුදු රුධිර සෛල විවිධ වර්ග වලට වෙන් කර පෙන්වයි. මෙය ආසාදනය හෝ ප්රදාහ ගැටලු ගැන total WBC count ට වඩා නිශ්චිත ඉඟියක් ලබාදේ.
| සෛල වර්ගය | ප්රධාන කාර්යය |
|---|---|
| Neutrophils | බැක්ටීරියා ආසාදන වලදී සහ acute inflammation වලදී බහුලව ඉහළ යයි |
| Lymphocytes | වෛරස් ආසාදන හා ප්රතිශක්තිකරණ ප්රතිචාර වලදී වැදගත් වේ |
| Monocytes | දිගුකාලීන ප්රදාහ ප්රතිචාර වලදී වැදගත් වේ |
| Eosinophils | අසාත්මිකතා, ඇදුම, පරපෝෂිත ආසාදන සහ සමහර ඖෂධ ප්රතිචාර |
| Basophils | අසාත්මිකතා හා ප්රදාහ ප්රතිචාර |
Platelets
Platelets හෙවත් ප්ලේට්ලට් යනු රුධිර කැටි ගැසීමට (blood clotting) උපකාරී වන කොටස් වේ.
ප්ලේට්ලට් අඩු වීම හෝ වැඩි වීම යන දෙකම රෝග ලක්ෂණ සහ සමස්ත clinical situation අනුව වැඩිදුර ඇගයීමක් අවශ්ය විය හැකිය.
ප්ලේට්ලට් අඩු නම් සමහර අවස්ථාවලදී පහසුවෙන් ලේ ගැලීම හෝ නිල් පැහැ ගැන්වීම දක්නට ලැබිය හැකිය. ප්ලේට්ලට් වැඩි නම් ප්රදාහය, යකඩ ඌනතාව, ආසාදන හෝ අනෙකුත් තත්ත්ව නිසා විය හැකිය.
වෛද්යවරු රුධිර පට්ටිකා ගණනය රෝග ලක්ෂණ, පෙර FBC වාර්තා සහ සෙසු FBC අගයන් සමඟ සසඳා ඇගයිය.
MCV යනු කුමක්ද?
MCV (Mean Corpuscular Volume) මගින් රතු සෛල වල ප්රමාණය පෙන්වයි.
වෛද්යවරුන් හිමොග්ලොබින් සහ MCV එකට සලකා බලන අතර එමගින් රක්තහීනතාවයේ රටාව හඳුනාගැනීමට (FBC අර්ථකථනය) උදව් වේ.
| MCV රටාව | විය හැකි දිශාව |
|---|---|
| MCV අඩු | යකඩ ඌනතා රටාව (iron deficiency pattern) ගැන සිතිය හැකිය |
| MCV සාමාන්ය | හේතු ගණනාවක් — සායනික තත්ත්වය අවශ්ය වේ |
| MCV වැඩි | විටමින් B12 හෝ Folate ඌනතා රටාව ගැන සිතිය හැකිය |
FBC වාර්තාවක තිබෙන වෙනත් අගයන් මොනවාද?
Hb, WBC, රුධිර පට්ටිකා සහ MCV හැර FBC වාර්තාවක තවත් අගයන් කිහිපයක් දැකිය හැකිය.
මෙම අගයන් බොහෝ විට රතු රුධිර සෛල පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ලබාදෙයි.
| අගය | සරල අදහස |
|---|---|
| RBC | රතු රුධිර සෛල ගණන |
| HCT | රුධිරයේ රතු සෛල ප්රතිශතය |
| MCH | එක් රතු සෛලයක ඇති හිමොග්ලොබින් ප්රමාණය |
| MCHC | රතු සෛල තුළ හිමොග්ලොබින් ඝනත්වය |
| RDW | රතු සෛල ප්රමාණවල වෙනස්කම් |
FBC වාර්තාවක් බලන විට වෛද්යවරුන් සොයන්නේ මොනවාද?
වෛද්යවරුන් FBC වාර්තාවක් විග්රහ කරන විට තනි අගයක් පමණක් නොව සමස්ත රටාව සලකා බලයි.
- Hb + MCV
- WBC + Differential
- Platelets + ලේ ගැලීමේ ඉතිහාසය
- වර්තමාන FBC + පෙර FBC වාර්තා
- රෝග ලක්ෂණ + ඖෂධ ඉතිහාසය
ඊට අමතරව රෝගියාගේ වයස, රෝග ලක්ෂණ, ඖෂධ ඉතිහාසය, පෙර රෝගී තත්ත්ව, පෙර FBC වාර්තා සහ වෙනත් රසායනාගාර පරීක්ෂණ ද වැදගත් වේ.
රෝග ලක්ෂණ, සායනික සොයාගැනීම් සහ රසායනාගාර ප්රතිඵල ඒකාබද්ධව ඇගයීමෙන් වෛද්යවරු ඊළඟ පියවර සැලසුම් කරයි.
- Hb — ඔක්සිජන් රැගෙන යාම සහ රක්තහීනතාවය ගැන ඉඟි
- WBC — ආසාදන සහ ප්රතිශක්තිකරණ රටා
- Differential — WBC සෛල වර්ග ගැන නිශ්චිත ඉඟි
- Platelets — රුධිර කැටි ගැසීමේ රටා
- MCV — රතු සෛල ප්රමාණය හා රක්තහීනතාව වර්ගය
බහුලව දක්නට ලැබෙන FBC රටා
FBC රටා මගින් වැඩිදුර රසායනාගාර පරීක්ෂණ සඳහා වැදගත් ඉඟි ලැබිය හැකිය. නමුත් FBC රටාවක් පමණක් බලා නිශ්චිත රෝගයක් තහවුරු කළ නොහැකිය.
| FBC රටාව | විය හැකි දිශාව |
|---|---|
| Hb අඩු + MCV අඩු | යකඩ ඌනතා රටාව ගැන සිතිය හැකිය |
| Hb අඩු + MCV වැඩි | B12 / Folate රටාව ගැන සිතිය හැකිය |
| Hb අඩු + MCV සාමාන්ය | හේතු ගණනාවක් — සායනික තත්ත්වය අවශ්ය |
| Hb අඩු + MCV අඩු + Platelets වැඩි | යකඩ ඌනතා රටාව සමහර විට |
| WBC වැඩි | ආසාදන හෝ ප්රදාහ රටාව ගැන සිතිය හැකිය |
| WBC වැඩි + Neutrophils වැඩි | බැක්ටීරියා ආසාදන හෝ acute inflammation රටාව |
| WBC වැඩි + Lymphocytes වැඩි | වෛරස් ආසාදන හෝ immune response රටාව |
| Platelets අඩු | වැඩිදුර ඇගයීම අවශ්ය විය හැකිය |
| WBC අඩු + Platelets අඩු | වැඩිදුර පරීක්ෂණ අවශ්ය විය හැකිය |
රෝග ලක්ෂණ නොමැතිව FBC අසාමාන්ය විය හැකිද?
ඔව්.
සමහර FBC අසාමාන්යතා සාමාන්ය සෞඛ්ය පරීක්ෂාවකදී රෝග ලක්ෂණ නොමැතිවම සොයාගත හැකිය.
සමහර වෙනස්කම් ක්රමයෙන් ඇතිවන විට ශරීරය ඒවාට හැඩ ගැසිය හැකිය. ඒ නිසා රෝග ලක්ෂණ මෘදු හෝ නොමැති විය හැකිය.
එහෙත් FBC අසාමාන්යතාව දිගටම පවතී නම්, නැවත නැවත ලැබේ නම්, හෝ නරක අතට යයි නම් වෛද්ය උපදෙස් ලබාගැනීම වැදගත් වේ.
පැරණි FBC වාර්තා බලන්නේ ඇයි?
තනි FBC වාර්තාවකට වඩා කාලයත් සමඟ ඇතිවන වෙනස්කම් බොහෝ විට වැදගත් වේ.
වෛද්යවරුන් වර්තමාන සහ පෙර FBC වාර්තා සසඳා, අසාමාන්ය අගය නව ද, හොඳ වෙමින් පවතී ද, නරක වෙමින් පවතී ද, නැතහොත් ස්ථාවරව පවතී ද යන්න සලකා බලයි.
| CBC වෙනස්කම | ඇයි වැදගත්ද? |
|---|---|
| නව අසාමාන්ය ප්රතිඵලයක් | රෝග ලක්ෂණ සහ බරපතලකම අනුව නව ඇගයීමක් අවශ්ය විය හැකිය |
| හොඳ වෙමින් පවතින අසාමාන්යතාව | සුවය හෝ ප්රතිකාර ප්රතිචාරය ගැන ඉඟියක් විය හැකිය |
| නරක වෙමින් පවතින අසාමාන්යතාව | ඉක්මන් වෛද්ය ඇගයීමක් අවශ්ය විය හැකිය |
| ස්ථාවරව පවතින මෘදු අසාමාන්යතාව | සායනික තත්ත්වය සමඟ එකට විග්රහ කළ යුතුය |
FBC මගින් රෝගයක් තහවුරු කළ හැකිද?
නැත.
FBC වාර්තාවක් මගින් රෝගයක් පිළිබඳ ඉඟි ලබාගත හැකි වුවද, FBC වාර්තාව පමණක් බලා නිශ්චිත රෝගයක් සාමාන්යයෙන් ස්ථිර ලෙස තහවුරු කළ නොහැකිය.
නිදසුනක් ලෙස, Hb අඩු නම් රක්තහීනතාවයක රටාවක් ගැන සිතිය හැකිය. නමුත් හේතුව — යකඩ ඌනතාව, ලේ ගැලීම, B12 ඌනතාව, වකුගඩු රෝගය හෝ දිගුකාලීන රෝගයක් — FBC වාර්තාව පමණක් බලා ස්ථිර ලෙස කිව නොහැකිය.
රෝග ලක්ෂණ, වෛද්ය ඉතිහාසය, ශාරීරික පරීක්ෂාව සහ වෙනත් රසායනාගාර පරීක්ෂණ ද FBC ඇගයීමේදී අවශ්ය වේ.
FBC ලිපි සමූහය
FBC වාර්තාවේ ඇති සෑම අංගයක් ගැනම වෙනම ලිපි ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ. ලිපි ලැබෙන විට කියවා ගන්න.
කුමන අවස්ථාවේදී වෛද්ය උපදෙස් ලබාගත යුතුද?
FBC ප්රතිඵල අසාමාන්ය නම් සහ පහත රෝග ලක්ෂණ ඇත්නම් වෛද්ය ඉඟිය ලබාගත යුතු වේ:
- දිගුකාලීන තෙහෙට්ටුව
- හුස්ම හිරවීම
- උණ
- නිතර ආසාදන ඇතිවීම
- පහසුවෙන් ලේ ගැලීම
- පහසුවෙන් නිල් පැහැ ගැන්වීම
- බර අඩු වීම
- FBC ප්රතිඵල — FBC අගයන් කිහිපයක් අසාමාන්ය වීම
- නැවත නැවත FBC ප්රතිඵල අසාමාන්ය ලෙස ලැබෙනවා නම්
FBC වාර්තාව පිළිබඳ මතක තබාගත යුතු කරුණු
- FBC මගින් රතු රුධිර සෛල, සුදු රුධිර සෛල සහ රුධිර පට්ටිකා පිළිබඳ තොරතුරු ලැබේ.
- Hb රක්තහීනතාවය ඇගයීමට උපකාරී වේ.
- WBC ආසාදන සහ ප්රදාහ රටා ගැන ඉඟි ලබාදෙයි.
- Platelets රුධිර කැටි ගැසීමේ රටා ගැන තොරතුරු ලබාදෙයි.
- MCV රතු සෛල වල ප්රමාණය පෙන්වයි.
- FBC වාර්තාවක් පමණක් බලා රෝගයක් තහවුරු කළ නොහැකිය.
- රෝග ලක්ෂණ, වෛද්ය ඉතිහාසය සහ පෙර වාර්තා FBC විග්රහයේදී වැදගත් වේ.
FBC වාර්තාව ගැන දැනගත යුතු ප්රධාන කරුණු
- FBC ප්රතිඵල — Hb, WBC, රුධිර පට්ටිකා, MCV ගැන ඉඟි ලබාදෙයි.
- Hb — ඔක්සිජන් රැගෙන යාමේ ධාරිතාව ගැන ඉඟි.
- WBC — ආසාදන හා ප්රතිශක්තිකරණ රටා ගැන ඉඟි.
- Platelets — රුධිර කැටි ගැසීමේ රටා ගැන ඉඟි.
- MCV — රක්තහීනතාවයේ රටාව හඳුනාගැනීමට.
- FBC වාර්තාව අර්ථකථනය කිරීම — රෝග ලක්ෂණ, වෛද්ය ඉතිහාසය සහ පෙර වාර්තා ද අවශ්ය.
- FBC ප්රතිඵල — රෝගය නිශ්චිතව තහවුරු නොකරයි. ඉඟි ලබාදෙනවා.
නිතර අසන ප්රශ්න
සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) යනු රුධිරයේ ප්රධාන සෛල වර්ග — රතු රුධිර සෛල, සුදු රුධිර සෛල සහ රුධිර පට්ටිකා — මැන බලන රුධිර පරීක්ෂණයකි. සාමාන්ය සෞඛ්ය පරීක්ෂාවකදී මෙන්ම රෝග ලක්ෂණ ඇති විටද බහුලව සිදු කෙරේ.
නැත. සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) සඳහා විවිධ රටවල් සහ රසායනාගාර විවිධ නම් භාවිතා කළ හැකිය. රතු රුධිර සෛල, සුදු රුධිර සෛල සහ රුධිර පට්ටිකා ද ඇතුළු FBC ප්රතිඵල විග්රහ කිරීම එහිදී සිදු කරයි.
FBC ප්රතිඵලවල Hb (හිමොග්ලොබින්), RBC (රතු රුධිර සෛල), WBC (සුදු රුධිර සෛල), රුධිර පට්ටිකා සහ MCV (රතු සෛල ප්රමාණය) ඇතුළු අගයන් ගණනාවක් දැකිය හැකිය.
සාමාන්ය සෞඛ්ය පරීක්ෂාවකදී, තෙහෙට්ටුව, රක්තහීනතාවය, ආසාදනය, ලේ ගැලීමේ ගැටලු, දිගුකාලීන රෝග නිරීක්ෂණය සහ FBC ප්රතිඵල නැවත ඇගයීම සඳහා FBC ඉල්ලනු ලැබිය හැකිය.
Hb (හිමොග්ලොබින්) යනු රතු රුධිර සෛල තුළ ඇති ප්රෝටීනයකි. ඔක්සිජන් පෙනහළු සිට ශරීරයේ සෛල වෙත රැගෙන යාම එහි ප්රධාන කාර්යයයි. Hb FBC ප්රතිඵලවල අඩු නම් රක්තහීනතාවයක රටාවක් ගැන සිතිය හැකිය.
WBC (සුදු රුධිර සෛල) ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ වැදගත් කොටසකි. ආසාදන, ප්රදාහ, ඖෂධ ප්රතිචාර සහ රුධිර ගැටලු FBC ප්රතිඵලවල WBC ගණන් වෙනස් කළ හැකිය.
රුධිර පට්ටිකා රුධිර කැටි ගැසීමට ඉතා වැදගත් FBC වාර්තාවේ කොටසකි. රුධිර පට්ටිකා FBC ප්රතිඵලවල අඩු නම් ලේ ගැලීමේ අවදානම වැඩිය හැකිය. රුධිර පට්ටිකා FBC ප්රතිඵලවල වැඩි නම් ද සායනික තත්ත්වය හා FBC අර්ථකථනයේ ඇගයීම් ද ගත හැකිය.
සාමාන්ය රතු සෛල පරිමාණය (MCV) යනු FBC වාර්තාවේ රතු රුධිර සෛලවල සාමාන්ය ප්රමාණය ගැන ඉඟි දෙන අගයකි. Hb සහ MCV එකට බලන විට රක්තහීනතාවයේ රටාව ගැන ඉඟි ලැබේ.
නැත. FBC ප්රතිඵල රෝගයක් ගැන ඉඟි ලබාදෙනවා. නමුත් FBC වාර්තාව විග්රහ කිරීම වාර්තාව පමණක් බලා නිශ්චිත රෝගයක් සාමාන්යයෙන් ස්ථිර ලෙස තහවුරු කළ නොහැකිය. රෝග ලක්ෂණ, වෛද්ය ඉතිහාසය සහ වෙනත් FBC ප්රතිඵල විග්රහ කිරීම ද අවශ්ය වේ.
ඔව්. ආසාදනය FBC වාර්තාවේ WBC ගණන වෙනස් කළ හැකිය. බැක්ටීරියා ආසාදනවලදී WBC ඉහළ යා හැකි අතර, සමහර වෛරස් ආසාදනවලදී WBC අඩු විය හැකිය.
ඔව්. රක්තහීනතාවය FBC ප්රතිඵලවල Hb අඩු වීමකින් පෙනේ. MCV FBC අර්ථකථනයේ රක්තහීනතාවයේ රටාව ගැන ඉඟි ලබාදෙයි.
FBC ප්රතිඵලවල පිළිකාව ස්ථිරව හඳුනාගත නොහැකිය. නමුත් FBC අර්ථකථනයේ WBC රටා, Hb ගැටලු හෝ FBC ප්රතිඵලවල ගැටලු කිහිපයක් ඇත්නම් — වෛද්යවරු වැඩිදුර ඇගයීමක් ද කළ හැකිය.
ඔව්. FBC ප්රතිඵලවල සමහර අසාමාන්යතා රෝග ලක්ෂණ නොමැතිවද සාමාන්ය පරීක්ෂණයකදී සොයාගත හැකිය. FBC ප්රතිඵල දිගු කාලයක් අසාමාන්ය නම් වෛද්ය ඇගයීම අවශ්ය වේ.
FBC වාර්තාවේ WBC වැඩි වීමට බැක්ටීරියා ආසාදන, ප්රදාහ, ඖෂධ ප්රතිචාර සහ වෙනත් රුධිර ගැටලු ඇතුළු හේතු ගණනාවක් විය හැකිය. WBC වෙන්වූ ගණනද සලකා බැලිය යුතු නිසා වෛද්ය ඇගයීම අවශ්ය වේ.
Hb අඩු වීමට යකඩ ඌනතාව, ලේ ගැලීම, B12 ඌනතාව, ෆෝලේට් ඌනතාව, වකුගඩු රෝග සහ ඇටමිදුළු ගැටලු ඇතුළු හේතු ගණනාවක් විය හැකිය. එය FBC වාර්තාවේ රටාව සමඟ සලකා බැලිය යුතුය.
රුධිර පට්ටිකා FBC ප්රතිඵලවල අඩු වීමට ආසාදන, ප්රතිශක්තිකරණ ගැටලු, ඖෂධ ප්රතිචාර, අක්මා රෝග හෝ ඇටමිදුළු ගැටලු FBC අර්ථකථනයේ ඇතුළු හේතු ගණනාවක් විය හැකිය.
FBC වාර්තාවේ WBC වෙන්වූ ගණනය සුදු රුධිර සෛල වර්ග කිහිපයකට වෙන් කර දක්වයි. එය ආසාදනය ගැන සමස්ත WBC ගණනට වඩා නිශ්චිත ඉඟියක් ලබාදිය හැකිය.
සාමාන්යයෙන් FBC පරීක්ෂණය සඳහා නිරාහාරව සිටීම අවශ්ය නොවේ. නමුත් එකම අවස්ථාවේදී FBS, Lipid Profile හෝ වෙනත් නිරාහාරව කළ යුතු පරීක්ෂණද සිදු කරන්නේ නම්, ඔබට ලබාදී ඇති උපදෙස් අනුගමනය කරන්න.
වර්තමාන FBC වාර්තාව පෙර වාර්තාවක් සමඟ සසඳා බැලීමෙන් අගයන් නව ලෙස වෙනස් වීද, හොඳ වෙමින් පවතීද, නරක වෙමින් පවතීද, නැතහොත් ස්ථාවරව පවතීද යන්න තේරුම් ගත හැකිය. මෙය ඊළඟ රසායනාගාර පරීක්ෂණ තීරණය කිරීමට උපකාරී වේ.
FBC ප්රතිඵල අසාමාන්ය නම් සහ දිගුකාලීන තෙහෙට්ටුව, හුස්ම හිරවීම, උණ, නිතර ආසාදන, ලේ ගැලීම, නිල් පැහැ ගැන්වීම, බර අඩු වීම හෝ FBC අගයන් කිහිපයක් අසාමාන්ය නම් — වෛද්ය ඉඟිය ලබාගත යුතු වේ.
