අක්මාවේ මේදය සිරෝසිස් තත්ත්වයක්ද?
බොහෝ දෙනෙකුට අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වී ඇති බව (Fatty Liver) රෝග විනිශ්චය වූ සැණින් ඇති වන ප්රධානතම බිය වන්නේ: “මෙය සිරෝසිස් (Cirrhosis) තත්ත්වයක් දක්වා වර්ධනය වෙයිද?” යන්නයි.
මෙම අවස්ථා දෙකම අක්මාව හා සම්බන්ධ වුවද එකක් අනෙකට සමාන නොවේ. මෙම වෙනස නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමෙන් අනවශ්ය බිය දුරු කරගත හැක, තමන් පසුවන සැබෑ අවදානම් මට්ටම හඳුනාගත හැක, සහ සුවය ලැබීමට ගත යුතු නිවැරදි පියවර හඳුනාගත හැක.
අක්මාවේ මේදය (Fatty Liver) යනු කුමක්ද?
අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම යනු අක්මා සෛල තුළ අතිරික්ත මේද ප්රමාණයක් ගබඩා වීමයි. මෙහි බහුලතම වර්ගය වන්නේ මත්පැන් භාවිතය මත පදනම් නොවන අක්මාවේ මේද රෝගයයි (NAFLD).
- බොහෝ විට කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්වන්නේ නැත.
- බොහෝ විට අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound) පරීක්ෂණයකින් අහම්බෙන් හඳුනාගැනේ.
- අධික බර, දියවැඩියාව හෝ වැරදි ආහාර රටාවන් සමඟ සමීපව බැඳී පවතී.
- බහුතරයකට මෙය සරල සහ නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකි අවස්ථාවකි.
සිරෝසිස් (Cirrhosis) යනු කුමක්ද?
සිරෝසිස් යනු අක්මාවට දිගුකාලීනව සිදු වූ හානියක් හේතුවෙන් ඇති වන දරුණුතම අවස්ථාවකි. මෙහිදී අක්මාවේ නිරෝගී සෛල විනාශ වී, ඒ වෙනුවට ඝන කැළැල් පටක (Fibrosis) ඇති වේ.
- අක්මාවට ස්ථිර ලෙස හානි සිදු වී ඇත.
- විවිධ සංකූලතා ඇති වීමේ අවදානමක් පවතී.
- අනිවාර්යයෙන්ම විශේෂඥ වෛද්ය අධීක්ෂණය සහ ප්රතිකාර අවශ්ය වේ.
Fatty Liver සහ Cirrhosis අතර සරල වෙනස
| ලක්ෂණය | අක්මාවේ මේදය (Fatty Liver) | සිරෝසිස් (Cirrhosis) |
|---|---|---|
| අවස්ථාව | මුල් අවධිය | දියුණු / අවසන් අවධිය |
| යථා තත්ත්වයට පත්වීම | බොහෝ විට කළ හැකිය | බොහෝ විට කළ නොහැක; ස්ථිර හානියකි |
| රෝග ලක්ෂණ | බොහෝ විට නැත | ශරීරයට දැනෙන ලක්ෂණ මතු වේ |
| අක්මාවේ හානිය | අවම හෝ නැත | ඉතා වැඩි; කැළැල් පටක සහිතයි |
| අවදානම | අඩුයි | වැඩියි |
අක්මාවේ මේදය ප්රගතියට පත් වන්නේ කෙසේද?
සෑම Fatty Liver රෝගියෙකුම සිරෝසිස් තත්ත්වයට පත් වන්නේ නැත. එහි සාමාන්ය ප්රගතිය මෙසේය:
- අක්මාවේ මේදය (Fatty Liver): සරලව මේදය තැන්පත් වීම.
- ප්රදාහය (NASH): මේදය නිසා අක්මාව ඉදිමීම හෝ තුවාල වීම. මෙය සිදු වන්නේ 20% - 30% කට පමණි.
- කැළැල් ඇති වීම (Fibrosis): හානිය නිසා අක්මාව තුළ කැළැල් පටක නිර්මාණය වීම. මෙය සිදු වන්නේ NASH රෝගීන්ගෙන් 20% - 30% කට පමණි.
- සිරෝසිස් (Cirrhosis): අක්මාව දරුණු ලෙස කැළැල් වී ක්රියාකාරීත්වය අඩාල වීම. ඉතා කුඩා පිරිසකට පමණක් සිදු වේ.
රෝග ලක්ෂණ වෙනස් වන ආකාරය
අක්මාවේ මේදයේදී: රෝග ලක්ෂණ නොමැති තරම්ය. ඇතැම් විට බඩේ දකුණු පස ඉහළ ප්රදේශයේ සුළු අසහනයක් දැනිය හැක.
සිරෝසිස් තත්ත්වයේදී: අධික විඩාව, උදරය විශාල වීම (ජලය පිරීම - Ascites), ඇස් සහ සම කහ පැහැ වීම (Jaundice), පහසුවෙන් ලේ ගැලීම් සිදු වීම වැනි දරුණු ලක්ෂණ මතු විය හැක.
Fatty Liver සහ Cirrhosis හඳුනාගන්නේ කොහොමද?
Fatty Liver: ප්රධාන වශයෙන් අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound) පරීක්ෂණ සහ රුධිර පරීක්ෂණ (Liver Profile) මගින් හඳුනාගැනේ.
Cirrhosis: රුධිර පරීක්ෂණවලට අමතරව Fibroscan, CT scan හෝ අවශ්ය වුවහොත් අක්මාවේ කොටසක් ගෙන පරීක්ෂා කිරීම (Biopsy) මගින් තහවුරු කෙරේ.
ප්රතිකාරවල වෙනස
Fatty Liver: ප්රතිකාරයේ මූලික අරමුණ තත්ත්වය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමයි. ආහාර පාලනය, බර අඩු කිරීම සහ ව්යායාම මගින් මෙය කළ හැක. ප්රායෝගික ආහාර තොරතුරු සඳහා Fatty Liver Diet ලිපිය සහ දිනපතා කෑම සැලැස්ම කියවන්න.
Cirrhosis: ප්රතිකාරයේ මූලික අරමුණ වන්නේ තවදුරටත් හානි වීම වැළැක්වීම සහ සංකූලතා පාලනය කිරීමයි. මෙය වෛද්යවරයෙකුගේ හෝ විශේෂඥ වෛද්යවරයෙකුගේ අධීක්ෂණය යටතේ කළ යුතුය.
Fatty liver භයානකද?
Fatty Liver යනු අනතුරු ඇඟවීමකි, සිරෝසිස් නොවේ
අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම සහ සිරෝසිස් අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවතී. Fatty Liver යනු ඔබට ලැබෙන අනතුරු ඇඟවීමකි. නිවැරදි ජීවන රටාවකට හුරු වීමෙන් සිරෝසිස් වැනි දරුණු තත්ත්වයන්ට පත් නොවී ඔබේ අක්මාව නිරෝගීව තබා ගැනීමට ඔබට පූර්ණ හැකියාව ඇත.