Fatty Liver කියලා ultrasound එකේ ලියලා තිබුණොත්?
වර්තමානයේ අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound) පරීක්ෂණ වාර්තාවක “Fatty Liver” යනුවෙන් සඳහන් වීම ඉතා සුලභ දෙයකි. මෙය දුටු සැණින් බොහෝ දෙනා මෙය බරපතළ අක්මාවේ රෝගයක් යැයි සිතා අනවශ්ය ලෙස බියට පත් වෙති.
මෙම ලිපියෙන් අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම යනු කුමක්ද, එය රෝගී තත්ත්වයක් දක්වා වර්ධනය වන්නේ කෙසේද සහ කළ යුතු සත්ය පිළියම් මොනවාද යන්න පැහැදිලි කරයි.
අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම යනු කුමක්ද?
Fatty Liver යනු අක්මා සෛල තුළ අතිරික්ත ලෙස මේදය එකතු වීමයි. මෙහි ප්රධාන වර්ගයක් වන්නේ මත්පැන් භාවිතය මත පදනම් නොවන අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම, හෙවත් NAFLD (Non-alcoholic Fatty Liver Disease), යන්නයි.
මෙය ප්රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ:
- අධික ශරීර බර හෝ උදරය අවට අතිරික්ත මේදය
- දියවැඩියාව, විශේෂයෙන් Type 2 දියවැඩියාව
- ඉන්සියුලින් ප්රතිරෝධය (Insulin Resistance)
- අධික කොලෙස්ටරෝල් හෝ triglycerides
Fatty liver සැමවිටම බරපතළ රෝගයක්ද?
නැත. මෙය නිවැරදිව තේරුම් ගත යුතු කරුණකි. සරල ලෙස මේදය තැන්පත් වීම (Simple Steatosis) පවතින බොහෝ දෙනෙකුට කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් මතු නොවෙයි. බොහෝවිට අක්මාවට සෘජු හානියක්ද සිදු නොවේ.
තත්ත්වය දරුණු අතට හැරීමේ සම්භාවිතාව කොපමණද?
බොහෝ දෙනෙකුගේ අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම එතැනින් එහාට වර්ධනය නොවේ. දළ ප්රගතිය මෙසේ සිතිය හැකිය:
මින් පැහැදිලි වන්නේ බොහෝ රෝගීන් “සරල මේද තැන්පත් වීමේ” අවධියේ පසුවන අතර බරපතළ තත්ත්වයන් දක්වා ගමන් නොකරන බවයි.
මෙය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකිද?
ඔව්. විශේෂයෙන්ම මුල් අවස්ථාවලදී මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකිය. පර්යේෂණ මගින් සනාථ වී ඇති පරිදි ශරීර බර 5% - 10% ප්රමාණයකින් අඩු කර ගැනීමෙන් අක්මාවේ මේදය අඩු විය හැකිය.
- අක්මාවේ මේදය අඩු වේ.
- තත්ත්වය නරක අතට හැරීම නතර විය හැක.
- මුල් අවධියේ පවතින හානි නැවත යථා තත්ත්වයට පත් විය හැක.
ඔබේ BMI අගය දැනගැනීමට BMI calculator එක භාවිතා කළ හැකිය.
සැබෑ ප්රතිකාර: සැබවින්ම සාර්ථක ක්රමවේද
බර අඩු කර ගැනීම Fatty Liver සඳහා අංක එකේ ප්රතිකාරයයි. ඉක්මන් විසඳුම් වෙනුවට දිගටම පවත්වා ගත හැකි ජීවන රටාවක් මෙහිදී වඩා වැදගත්ය.
- ආහාර පාලනය: සීනි සහිත පාන වර්ග, පැණිරස ආහාර සහ පිරිපහදු කළ කාබෝහයිඩ්රේට්, උදාහරණ ලෙස පාන් සහ බනිස් වැනි පිටි කෑම, සීමා කරන්න.
- ශාරීරික ක්රියාකාරකම්: දිනකට අවම වශයෙන් විනාඩි 30ක් වේගයෙන් ඇවිදීම වැනි ව්යායාමයක් ඉන්සියුලින් ක්රියාකාරීත්වය වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.
- රුධිර සීනි පාලනය: දියවැඩියාව තිබේ නම් FBS, PPBS සහ HbA1c වැනි පරීක්ෂණ මගින් පාලනය නිරීක්ෂණය කිරීම වැදගත්ය.
වෛද්ය උපදෙස් මත වැඩිදුර පරීක්ෂණ අවශ්ය විය හැකි අවස්ථා
පහත තත්ත්වයන් පවතී නම් වෛද්ය උපදෙස් මත වැඩිදුර පරීක්ෂණ සිදු කිරීම වැදගත් වේ:
- දියවැඩියාව තිබීම.
- අක්මා එන්සයිම (Liver Enzymes) දිගින් දිගටම ඉහළ මට්ටමක පැවතීම.
- අධික ස්ථුලතාවය.
- අක්මාවේ කැළැල් (Fibrosis) ඇති බවට සැක කිරීම.
නිතර අසන පැණ
Fatty liver symptoms තියෙනවද?
බොහෝ දෙනෙකුට කිසිදු ලක්ෂණයක් නැත. සමහරවිට දකුණු ඉහළ බඩ ප්රදේශයේ අපහසුතාවය හෝ තෙහෙට්ටුව වැනි සාමාන්ය ලක්ෂණ ඇති විය හැකි නමුත් ඒවා fatty liver සඳහා පමණක් විශේෂ ලක්ෂණ නොවේ.
Fatty liver treatment එකට හොඳම දේ මොකක්ද?
විද්යාත්මකව හොඳම සහ වැඩිම සාක්ෂි ඇති ක්රමය වන්නේ බර අඩු කර ගැනීම, සීනි සහ පිරිපහදු කළ කාබෝහයිඩ්රේට් අඩු කිරීම සහ නිතිපතා ව්යායාම කිරීමයි.
Fatty liver තිබුණා කියලා සිරෝසිස් වෙනවද?
බොහෝ දෙනාට එසේ නොවේ. නමුත් NASH, fibrosis, දියවැඩියාව සහ අධික ස්ථුලතාවය වැනි අවදානම් තිබේ නම් වෛද්ය අධීක්ෂණය වැදගත්ය.
බියට වඩා බුද්ධිමත් ක්රියාමාර්ගය වැදගත්ය
අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම වර්තමානයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන, බොහෝ විට හානිකර නොවන, එමෙන්ම නිවැරදි ජීවන රටාව මගින් යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකි තත්ත්වයකි.
බර අඩු කර ගැනීම, සීනි පාලනය සහ දෛනික ව්යායාම මගින් ඔබේ අක්මාවේ සෞඛ්යය සුරක්ෂිත කර ගත හැකිය.