HbA1c පරීක්ෂාව යනු කුමක්ද?
HbA1c පරීක්ෂාව (Glycated Haemoglobin Test) යනු ඔබේ රතු රුධිර සෛලවල හිමොග්ලොබින් ප්රෝටීනය සමඟ ග්ලූකෝස් (සීනි) බැඳී ඇති ප්රතිශතය මනින රුධිර පරීක්ෂාවකි. රුධිරයේ ග්ලූකෝස් සංසරණය වන විට, ඒ ප්රමාණයෙන් කොටසක් හිමොග්ලොබින් සමඟ ස්වාභාවිකව බැඳේ — රුධිර සීනි මට්ටම ඉහළ නම් බැඳෙන ප්රමාණයද ඉහළ යයි.
රතු රුධිර සෛල ජීවත් වන කාලය ආසන්න වශයෙන් මාස 2–3 ක් බැවින්, HbA1c ප්රතිඵලය ඒ සම්පූර්ණ කාලය තුළ රුධිර සීනිය සාමාන්ය ලෙස කොපමණ ද යන්න ලබා දෙයි. එක් මොහොතක ලබා ගන්නා FBS හෝ PPBS ප්රතිඵලයට වඩා HbA1c වඩා දිගු කාලීන, ස්ථිර ජ්යෝතිය ලබා දෙන්නේ ඒ නිසාය.
HbA1c පරීක්ෂාව වැදගත් වන්නේ ඇයි?
HbA1c දියවැඩියා ප්රතිකාරයේ ඉතාමත් බහුලව භාවිතා කෙරෙන පරීක්ෂාව ලෙස ඉහළ ස්ථානයක සිටී. එහි ප්රධාන භාවිතය ද්විවිධය — දියවැඩියාව සහ පූර්ව දියවැඩියාව රෝග නිර්ණය කිරීමත්, දියවැඩියාව ඇති අයගේ දිගු කාලීන රුධිර සීනි පාලනය නිරීක්ෂණය කිරීමත්ය.
HbA1c ප්රධාන වාසි
HbA1c පරීක්ෂාව කළ යුත්තේ කවදාද?
රෝග නිර්ණය — ස්ක්රීනිං (Screening)
පහත සඳහන් කණ්ඩායම් සඳහා HbA1c ස්ක්රීනිං විශේෂයෙන් නිර්දේශ කෙරේ:
- 1අධික බර හෝ ස්ථූලතාව — BMI 25 හෝ ඊට වැඩි (දකුණු ආසියාතිකයන්ට ඊට අඩු BMI සීමාවෙන් ද)
- 2ශක්තිමත් පවුල් ඉතිහාසය — ප්රථම-මට්ටම ඥාතීන් (දෙමාපියන්, සහෝදර-සහෝදරියන්) 50 ට කලින් දියවැඩියාව, හෝ කීප දෙනෙකු බලපෑ ඉතිහාසය
- 3අධි රුධිර පීඩනය (Hypertension) හෝ වෙනත් පරිවෘත්තීය ගැටළු
- 4නිතිපතා ස්ක්රීනිං — ශ්රී ලංකාවේ 35–40 ට වැඩි වැඩිහිටියන් සඳහා
"ශක්තිමත් පවුල් ඉතිහාසය" යනු කුමක්ද?
දියවැඩියාව දැනටමත් ඇති රෝගීන් — නිරීක්ෂණය
HbA1c පරීක්ෂාව සිදු වන ආකාරය
HbA1c ලබා ගත හැකි සරලතම රුධිර පරීක්ෂාවන්ගෙන් එකකි. වෙනත් සූදානමක් අවශ්ය නොවේ.
- 1රුධිර සාම්පලය ලබා ගැනීම — වෙනත් ඕනෑම රූටීන් රුධිර පරීක්ෂාවකදී මෙන් සාමාන්යයෙන් අතෙහි නහරයකින්.
- 2නිරාහාරව සිටීම අවශ්ය නොවේ — ආහාර, ජලය, ඖෂධ සාමාන්ය ලෙස ගත හැකිය.
- 3ග්ලූකෝස් පානයක් නැත — OGTT මෙන් නොව, ලබා ගත හැකි කිසිවක් නොමැත, රසායනාගාරයේ රැඳී සිටීමකද නොමැත.
- 4ප්රතිඵලය ප්රතිශතයෙන් — උදාහරණ: 7.2% — ඔබේ වෛද්යවරයා සාමාන්ය අගයන් අනුව ව්යාඛ්යා කරයි.
HbA1c සාමාන්ය අගයන් සහ ප්රතිඵල කියවීම
පහත වගුව ශ්රී ලංකාව ඇතුළු ජාත්යන්තරව භාවිතා කෙරෙන රෝග නිර්ණය සීමාවන් ලෙස ගනු ලැබේ.
| තත්ත්වය | HbA1c (%) | ස්ථිතිය |
|---|---|---|
| සාමාන්ය | < 5.7% | සාමාන්ය |
| පූර්ව දියවැඩියාව | 5.7% – 6.4% | අවදානිමක — Prediabetes |
| දියවැඩියාව | ≥ 6.5% | දියවැඩියාව |
දියවැඩියාව ඇති රෝගීන් සඳහා ප්රතිකාර ඉලක්ක
දියවැඩියාව හඳුනාගත් පසු, HbA1c ඉලක්කය රෝගියාගේ වයස, අනෙකුත් රෝගාබාධ, සහ හයිපොග්ලයිකේමියාව (Hypoglycaemia) ඇතිවීමේ අවදානිම අනුව පුද්ගල-ආශ්රිතව ගණනය කෙරේ.
| පාලන මට්ටම | HbA1c ඉලක්කය | ස්ථිතිය |
|---|---|---|
| හොඳ පාලනය | < 7% | හොඳ |
| සාමාන්ය පාලනය | 7% – 8% | සංශෝධනය අවශ්ය |
| දුර්වල පාලනය | > 8% | ප්රතිකාරය සමාලෝචනය කරන්න |
අසාමාන්ය ප්රතිඵලවල අදහස
HbA1c නිරවද්ය නොවිය හැකි අවස්ථා
HbA1c ඉතා ප්රයෝජනවත් පරීක්ෂාවක් වුවද, සම්පූර්ණ නිවැරදි නොවේ. රතු රුධිර සෛලවල ජීවිත කාලය හෝ හිමොග්ලොබින් ව්යුහය වෙනස් කරන ඕනෑම රෝගාබාධයකින් ප්රතිඵලය බලපෑමට ලක් විය හැකිය.
-
රක්තහීනතාව (විශේෂයෙන් යකඩ ඌනතා රක්තහීනතාව) — යකඩ ඌනතාව නිසා රතු රුධිර සෛල ජීවත් වන කාලය දිගු වේ; ග්ලූකෝස් ඒවාට දිගු ලෙස ලක් වේ. ප්රතිඵලය HbA1c ව්යාජ ලෙස ඉහළ යයි.
-
මෑත රුධිර පාරිලේවනය (Blood Transfusion) — ලැබුණු රුධිරය ඔබේ සීනි ඉතිහාසයට නිරාවරණ නොවූ නිසා ප්රතිඵලය ව්යාජ ලෙස අඩු යයි.
-
නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය (CKD) — වකුගඩු රෝගය රක්තහීනතාව ඇති කරන අතර රතු රුධිර සෛල ජීවිත කාලය කෙටි කරයි; ප්රතිඵලයට බලපෑම් ඇති වේ.
-
හිමොග්ලොබින් ආබාධ — සිකල් සෛල රෝගය (Sickle Cell Disease), තලසීමියාව (Thalassaemia) ආදිය — ග්ලයිකේෂන් ක්රමය රෝගාබාධ ඇති රසායනාගාරයකදී ඇනලයිස් කිරීමේ ක්රමයට බලපෑම් ඇති කළ හැකිය.
HbA1c හා OGTT — සසඳා බැලීම
HbA1c සහ OGTT දෙකෙහිම ශක්යතා සහ සීමාවන් ඇත. ඒ දෙකම සෑම අවස්ථාවකදීම ආදේශ කළ නොහැකිය — නිවැරදි තතු කෙනෙකුගේ රෝගාබාධ අනුව තෝරා ගැනේ.
| ලක්ෂණය | HbA1c | OGTT |
|---|---|---|
| නිරාහාර සිටීම | අවශ්ය නොවේ | ඔව් (පැය 8–12) |
| ගතවන කාලය | විනාඩි කිහිපයක් | පැය 2–3 |
| දියවැඩියාව ඉතා මුල් අවස්ථාවේ හඳුනාගැනීම | සංවේදීතාව අඩුය | වඩා සංවේදී |
| ගර්භණී දියවැඩියා (GDM) රෝග නිර්ණය | නිර්දේශ නොකෙරේ | ශ්රී ලංකාවේ ප්රමිතිය |
| රක්තහීනතාව ඇති විට විශ්වාසදායකතාව | නැත | ඔව් |
| දිගු කාලීන සාමාන්යය ලබා දේ | ඔව් (මාස 2–3) | නැත (එක් මොහොතක්) |
| ශ්රී ලංකාවේ නිරීක්ෂණ සඳහා බහුලව | ඔව් | ප්රධාන වශයෙන් රෝග නිර්ණය සඳහා |
• HbA1c → ස්ථිර රෝගීන්ගේ ස්ක්රීනිං, රෝග නිර්ණය, සහ දිනපතා නිරීක්ෂණය
• OGTT → ගර්භණී දියවැඩියාව (GDM) හඳුනාගැනීමට; HbA1c නිරවද්ය නොවන තතු
සීමාකාරී HbA1c ප්රතිඵලයක් ඇති විට — විශේෂයෙන් තරුණ රෝගීන් හෝ ඉතා මුල් දියවැඩියාව බැහැර කළ යුතු අවස්ථාවල — ස්ථිරාව සඳහා OGTT ද නිර්දේශ කළ හැකිය.
නිතර කරන වැරදි — ඒවා වළකා ගන්නේ කෙසේද?
-
රක්තහීනතාව නොතකා HbA1c ප්රතිඵලය ම විශ්වාස කිරීම — යකඩ ඌනතා රක්තහීනතාව ඇත්නම් ව්යාජ ලෙස ඉහළ HbA1c ලිඛිත රෝගීන්ට අනවශ්ය ප්රතිකාරයකට යොමු විය හැකිය. රක්තහීනතාව ඇත්දැයි ප්රථමයෙන් ම අවධාරණය කරන්න.
-
රෝගාතුර සමයේ HbA1c ලබා ගැනීම — HbA1c දෛනික ස්ට්රෙස් වලින් අඩු ලෙස බලපෑමට ලක් වේ. නමුත් දිගු කාලීන කළමනාකරණ තීරණ ගැනීමට, රෝගාතුර නොවන ස්ථාවර කාලයේ ලබා ගත් ප්රතිඵල ඉදිරිපත් කිරීම වඩා හොඳය.
-
එක් සාමාන්ය ප්රතිඵලයක් ලෙස 'ජීවිත කාලෙටම' සහතිකයක් ලෙස ගැනීම — HbA1c නිතිපතා ලබා ගත යුතු ය. ඔබේ ජීවිතයේ ඊළඟ වසරේ ඇති ස්ථූලතාව, ආතතිය, හෝ ජීවන රටා වෙනස්කම් නිසා ප්රතිඵලය වෙනස් විය හැකිය.
-
"Borderline" ප්රතිඵලය 'සාමාන්ය' ලෙස වැරදි ලෙස කියවීම — 6.0% හෝ 6.1% HbA1c "ඊජිපතු ශ්රේණිය" (Almost Normal) නොවේ. Prediabetes පරාසය වන නිසා, ජීවන රටා ක්රිয়ාත්මක ලෙස වෙනස් කිරීම හෝ ප්රතිකාර ආරම්භ කිරීම සලකා බැලිය යුතුය.
-
ප්රතිඵලය "සාමාන්ය" ලෙස ගැනීමේ සූදානමින් ඖෂධ නතර කිරීම — HbA1c ගත් මාස 2–3 සාමාන්යයක් නිසා, දින කිහිපයක් ඖෂධ නතර කිරීමෙන් ප්රතිඵලයට ප්රායෝගිකව සැලකිය යුතු වෙනසක් සිදු නොවේ. ඒ හේතු කොට ඖෂධ නතර කිරීම ආරක්ෂිත නොවේ.
නිතර අසන ප්රශ්න
- මාස 3 කට වරක් — දියවැඩියාව නිසිව නොපාලනය, හෝ ප්රතිකාරය නැවත සකස් කෙරේ නම්
- මාස 6 කට වරක් — රුධිර සීනි ස්ථිරව, හොඳ ලෙස පාලනය නම්
- HbA1c ගත් මාස 2–3 ලැදි රුධිර සීනි සාමාන්යය ලබා දෙයි — එක් මොහොතක නොවේ
- නිරාහාරව සිටීම අවශ්ය නොවේ — ඕනෑ ඕනෑ වේලාවක කළ හැකිය
- සාමාන්ය: 5.7% ට අඩු | Prediabetes: 5.7%–6.4% | දියවැඩියාව: 6.5% හෝ ඊට වැඩි
- දියවැඩියා ප්රතිකාර ඉලක්කය බොහෝ රෝගීන් සඳහා 7% ට අඩු — ඔබේ වෛද්යවරයා ඔබේ ඉලක්කය නිර්ණය කරයි
- ගර්භණී දියවැඩියා රෝග නිර්ණය සඳහා HbA1c නිර්දේශ නොකෙරේ — OGTT ශ්රී ලංකාවේ ප්රමිතිය
- රක්තහීනතාව, රුධිර පාරිලේවනය, වකුගඩු රෝගය, හෝ හිමොග්ලොබින් ආබාධ ඇති විට HbA1c නිරවද්ය නොවිය හැකිය
- HbA1c ද සායනික තතු ද ඒකාබද්ධ කර ම ඔබේ වෛද්යවරයාගෙන් ව්යාඛ්යාව ලබාගන්න