AST ALT ඉහළ යාම මොකක්ද?
AST සහ ALT වැඩි වීමෙන් අදහස් මොකක්ද කියලා බොහෝ දෙනා search කරනවා. විශේෂයෙන්ම report එකේ ALT වැඩි වීම හෝ SGOT SGPT වැඩි වීම දැක්කාම “අක්මාවට බරපතල ප්රශ්නයක්ද?” කියලා සැකයක් ඇති වෙනවා.
මෙම ලිපියෙන් අපි liver enzymes high sinhala ලෙස සොයන අයට AST/ALT normal range, mild සිට severe වෙනස්කම්, AST/ALT ratio සහ කවදා වෛද්යවරයෙකු හමුවිය යුතුද යන්න සරලව බලමු.
AST ALT normal range — ආසන්න වශයෙන්
එන්සයිම මට්ටම් තේරුම් ගැනීම
AST/ALT වැඩි වීම තේරුම් ගන්නා විට අගය වැඩි වී ඇති ප්රමාණය ඉතා වැදගත්ය. සුළු වශයෙන් වැඩි වීම සහ දැඩි ලෙස වැඩි වීම එකම අර්ථයක් නොදෙයි.
සුළු වශයෙන් ඉහළ යාම
මෙය රෝගීන් අතර වඩාත් බහුලව දක්නට ලැබෙන තත්වයයි.
පොදු හේතු: අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීම (Fatty liver), මද වශයෙන් මත්පැන් පානය, ඇතැම් ඖෂධ වර්ග සහ මෑතකදී ඇති වූ අසනීප තත්වයන්.
මධ්යස්ථ ලෙස ඉහළ යාම
මෙම තත්වය පිළිබඳව නිසි වෛද්ය ඇගයීමක් අවශ්ය වේ.
පොදු හේතු: වෛරස් හෙපටයිටිස්, මත්පැන් නිසා අක්මාවට සිදුවන හානිය සහ ඇතැම් ඖෂධ මගින් ඇතිවන අතුරු ආබාධ.
දැඩි ලෙස ඉහළ යාම
මෙය අතිශය බරපතල තත්වයක් විය හැක.
පොදු හේතු: උග්ර වෛරස් හෙපටයිටිස්, ඖෂධ විෂ වීම් (උදා: පැරසිටමෝල් අධිමාත්රාව) සහ Ischemic liver injury.
ඉහළ යන ප්රවණතාව (Rising Values)
තනි වරක් පරීක්ෂා කිරීමෙන් ලැබෙන අගයට වඩා, කාලයත් සමඟ මෙම අගයන් ඉහළ යන්නේද යන්න නිරීක්ෂණය කිරීම රෝග විනිශ්චයේදී ඉතා වැදගත් වේ.
උදාහරණයක් ලෙස ALT 55 U/L ලෙස එක් වරක් ලැබීම සහ මාස කිහිපයකදී 55 → 90 → 160 ලෙස දිගටම ඉහළ යාම එකම තත්වයක් නොවේ. දෙවන අවස්ථාවේදී වෛද්ය ඇගයීම වඩාත් වැදගත් වේ.
AST/ALT අනුපාතය (Ratio)
අගයන් දෙක අතර පවතින අනුපාතය අනුව රෝග තත්වයන් පිළිබඳ ඉඟි ලබා ගත හැක. නමුත් Ratio එක තනිවම diagnosis එකක් නොවේ.
| Pattern | අදහස් කළ හැකි තත්වය |
|---|---|
| ALT අගය AST ට වඩා වැඩි නම් | Fatty liver හෝ මුල් අවධියේ අක්මා රෝග. |
| AST සහ ALT අගයන් සමාන නම් | නිදන්ගත අක්මා රෝග. |
| AST අගය ALT ට වඩා වැඩි නම් | මත්පැන් ආශ්රිත අක්මා රෝග. |
| AST අගය ALT මෙන් දෙගුණයකට වඩා වැඩි නම් | මත්පැන් භාවිතය නිසා අක්මාවට දැඩි හානි සිදුව ඇති බවට ඉඟියක් ලබා දෙයි. |
Liver enzymes meaning sinhala — වැදගත් කරුණු
- එන්සයිම මට්ටම සාමාන්ය වූ පමණින් අක්මාව 100% ක් නිරෝගී යැයි කිව නොහැක.
- අගයන් සුළු වශයෙන් ඉහළ ගිය පමණින් එය බරපතල රෝගයක් නොවිය හැක.
- ප්රතිඵල විග්රහ කිරීමේදී රෝග ලක්ෂණ, රෝග ඉතිහාසය සහ අනෙකුත් පරීක්ෂණ දත්ත සමඟ සැසඳීම අනිවාර්ය වේ.
වෛද්යවරයකු හමුවිය යුත්තේ කවදාද?
- මධ්යස්ථ හෝ දැඩි ලෙස අගයන් ඉහළ ගොස් ඇත්නම්.
- අගයන් දිගින් දිගටම ඉහළ මට්ටමක පවතී නම්.
- ඇස්/සම කහ වීම (Jaundice), අධික තෙහෙට්ටුව හෝ උදරයේ වේදනාව වැනි රෝග ලක්ෂණ ඇත්නම්.
මෙම අගයන් නැවත සාමාන්ය තත්වයට පත් කළ හැකිද?
ඔව්. විශේෂයෙන්ම Fatty liver වැනි තත්වයන්වලදී ශරීරයේ බර අඩු කර ගැනීම සහ ජීවන රටාව වෙනස් කිරීම මගින් අගයන් නැවත සාමාන්ය තත්වයට පත් කර ගත හැක.
SGOT SGPT වැඩි වීම — FAQ
ඔව්, එසේ විය හැක. Fatty liver තිබුණත් liver enzymes සාමාන්ය විය හැකි නිසා Ultrasound, රෝග ලක්ෂණ සහ වෙනත් පරීක්ෂණ සමඟ බලන්න.
ඔව්, විශේෂයෙන්ම සුළු වශයෙන් අගයන් වෙනස් වී ඇත්නම් නැවත පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය. Trend එක වැදගත්ය.
සෑම විටම නැත. එය තීරණය වන්නේ එහි ප්රමාණය, හේතුව, රෝග ලක්ෂණ සහ අනෙකුත් පරීක්ෂණ මතය.
ඔව්. AST අක්මාවට අමතරව මාංශ පේශි, හෘද පටක සහ වෙනත් පටක වලද තිබිය හැකි නිසා එසේ විය හැක.
ඔව්, දැඩි ව්යායාමයෙන් මාංශ පේශි හානි/වේදනාව ඇති වුවහොත් AST සහ කලාතුරකින් ALT ද තාවකාලිකව වැඩි විය හැක.
- AST සහ ALT යනු අක්මාවේ තත්වය පෙන්වන හොඳ දර්ශකයන්ය.
- සත්ය තත්වය වටහා ගත හැක්කේ අගයන්ගේ ප්රමාණය (Level), කාලයත් සමඟ එහි වෙනස (Trend), සහ රෝගියාගේ පසුබිම (Context) යන කරුණු තුනම සැලකිල්ලට ගැනීමෙන් පමණි.
- මධ්යස්ථ/දැඩි ලෙස ඉහළ අගයන්, rising values, හෝ jaundice/උදර වේදනාව/අධික තෙහෙට්ටුව තිබේ නම් වෛද්යවරයෙකු හමුවන්න.
