AST ALT test sinhala — සරල හැඳින්වීම
AST (Aspartate Aminotransferase) සහ ALT (Alanine Aminotransferase) යනු අක්මාවේ ක්රියාකාරීත්වය මැන බැලීම සඳහා සිදු කරනු ලබන ප්රධාන රුධිර පරීක්ෂණ දෙකකි. වෛද්යවරුන් අක්මාවට හානියක් තිබේද, මේදය තැන්පත් වීමක් තිබේද, නැතහොත් ඖෂධ/මත්පැන් වැනි කරුණු අක්මාවට බලපා තිබේද යන්න බැලීමට මෙවැනි පරීක්ෂණ භාවිතා කරයි.
AST සහ ALT යනු මොනවාද?
මේවා සිරුරේ සෛල තුළ අඩංගු එන්සයිම (Enzymes) වර්ග දෙකකි. සාමාන්යයෙන් මෙම එන්සයිම සෛල තුළ පවතින නමුත්, අක්මා සෛලවලට යම් හානියක් සිදු වූ විට ඒවා රුධිරයට මුදා හැරේ. එවිට රුධිරයේ ඇති මට්ටම ඉහළ යයි.
SGOT SGPT sinhala — නම වෙනස් වුවත් අදහස එකමද?
ඔබේ වාර්තාවේ AST/ALT ලෙස හෝ SGOT/SGPT ලෙස සඳහන් විය හැකිය. SGOT යනු AST සඳහා පැරණි නමක් ලෙසත්, SGPT යනු ALT සඳහා පැරණි නමක් ලෙසත් භාවිතා වේ.
මෙම පරීක්ෂණ සිදු කරන්නේ ඇයි?
වෛද්යවරයෙකු මෙම පරීක්ෂණ නිර්දේශ කිරීමට ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබේ. සමහර විට රෝග ලක්ෂණ තිබෙන නිසාද, සමහර විට Routine Check-up එකක කොටසක් ලෙසද මෙය සිදු කරයි.
- අක්මා රෝග ලක්ෂණ පවතී නම්: ඇස් හෝ සම කහ පැහැ වීම (Jaundice), තදබල තෙහෙට්ටුව හෝ උදරයේ වේදනාව වැනි ලක්ෂණ තිබේ නම්.
- අක්මාවට මේදය තැන්පත් වීම (Fatty Liver): මෙම තත්වය පරීක්ෂා කිරීමට සහ නිරීක්ෂණය කිරීමට.
- නිතිපතා වෛද්ය පරීක්ෂණ (Routine Check-up): සෞඛ්ය සම්පන්න පුද්ගලයෙකුගේ වුවද අක්මාවේ තත්වය පරීක්ෂා කිරීමට.
- මත්පැන් භාවිතය: අධික ලෙස මත්පැන් පානය කරන්නන්ගේ අක්මාවට සිදුව ඇති බලපෑම බැලීමට.
- ඖෂධ පාලනය: අක්මාවට බලපෑම් කළ හැකි දිගුකාලීන ඖෂධ ලබා ගන්නා රෝගීන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට.
පරීක්ෂණය සඳහා සූදානම් වන්නේ කෙසේද?
මෙම පරීක්ෂණය සරල රුධිර සාම්පලයක් ලබා ගැනීමෙන් සිදු කෙරේ. බොහෝ දෙනෙකුට විශේෂ සූදානමක් අවශ්ය නොවේ.
AST සහ ALT ප්රතිඵල කියවන්නේ කොහොමද?
පරීක්ෂණ වාර්තාවේ ප්රතිඵල අසල සාමාන්ය අගයන් (Reference Range) සඳහන් කර ඇත. ඒවා රසායනාගාරය අනුව සුළු වශයෙන් වෙනස් විය හැකිය.
| අගය | සාමාන්ය අදහස | වැදගත් සටහන |
|---|---|---|
| සාමාන්ය අගයන් | සාමාන්යයෙන් 40 U/L ට වඩා අඩු අගයක් නිරෝගී ලෙස සැලකේ. | මෙය රසායනාගාරය අනුව වෙනස් විය හැක. |
| ඉහළ අගයන් | අක්මා සෛලවලට හානි, Fatty Liver, මත්පැන්, ඖෂධ හෝ වෙනත් හේතු සලකා බලයි. | සැමවිටම බරපතල රෝගයක් අදහස් නොකරයි. |
| AST ඉහළ, ALT සාපේක්ෂව අඩු | අක්මාවට අමතරව මාංශ පේශි හෝ වෙනත් පටක හේතුද සලකා බලයි. | රෝග ලක්ෂණ සහ අනෙකුත් පරීක්ෂණ සමඟ බැලිය යුතුය. |
අගයන් ඉහළ යාම මෑතකදී ඇති වූ අසනීපයක් හෝ තාවකාලික තත්වයක් විය හැකිය. ඒ නිසා AST/ALT වාර්තාව තනිවම බලලා නිගමනයකට යාම සුදුසු නැත.
වෛද්යවරයෙකුට පෙන්විය යුතු අවස්ථා
- ඇස් හෝ සම කහ පැහැ වීම, මුත්රා තද පැහැ වීම, උදරයේ දකුණු පැත්තේ වේදනාව වැනි ලක්ෂණ තිබේ නම්.
- AST/ALT අගයන් සාමාන්ය සීමාවට වඩා පැහැදිලිව වැඩි නම්.
- Fatty Liver, දියවැඩියාව, අධික බර, මත්පැන් භාවිතය, හෝ දිගුකාලීන ඖෂධ භාවිතය තිබේ නම්.
- පරීක්ෂණය නැවත කළ යුතුද, Ultrasound/LFT වැනි අනෙකුත් පරීක්ෂණ අවශ්යද යන්න තීරණය කිරීමට.
AST ALT test sinhala — FAQ
ඔව්. AST සහ ALT බොහෝ විට Liver Function Test (LFT) හෙවත් අක්මා ක්රියාකාරීත්ව පරීක්ෂණ මාලාවට ඇතුළත් වේ.
ඔව්. ALT (SGPT) ප්රධාන වශයෙන්ම අක්මාව තුළ දක්නට ලැබෙන බැවින් අක්මා හානි හඳුනා ගැනීමට AST ට වඩා විශේෂිත ලෙස සලකයි.
AST/ALT පරීක්ෂණ සඳහා පමණක් සාමාන්යයෙන් නිරාහාරව සිටීම අත්යවශ්ය නොවේ. නමුත් LFT පරීක්ෂණය රුධිර සීනි හෝ මේද පරීක්ෂණ සමඟ කරන විට පැය 8-12 ක fasting අවශ්ය විය හැක.
Fatty Liver එක හේතුවක් විය හැකි නමුත් එකම හේතුව නොවේ. මත්පැන්, ඖෂධ, මෑත අසනීප, වෛරස් ආසාදන, මාංශ පේශි හානි වැනි කරුණුද බලපා හැක. වෛද්යවරයෙකු සමඟ වාර්තාව විග්රහ කළ යුතුය.
- AST සහ ALT අක්මාවේ සෞඛ්යය පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් ලබා දෙන වැදගත් දර්ශක වේ.
- ALT (SGPT) අක්මාවට වඩාත් විශේෂිත වන අතර AST (SGOT) වෙනත් පටක වලද තිබිය හැක.
- AST/ALT පරීක්ෂණ සඳහා පමණක් සාමාන්යයෙන් නිරාහාරව සිටීම අත්යවශ්ය නොවේ.
- රෝග විනිශ්චය සඳහා මෙම අගයන් පමණක් ප්රමාණවත් නොවන අතර, වෛද්යවරයෙකු විසින් රෝග ලක්ෂණ සහ අනෙකුත් පරීක්ෂණ දත්ත සමඟ විග්රහ කළ යුතුය.
