ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව යනු කුමක්ද?
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව යනු ඩෙංගු රෝගය මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරන රුධිර පරීක්ෂාවකි.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනකය යනු Non-Structural Protein 1 නම් ඩෙංගු වෛරසය මගින් නිපදවන ප්රෝටීනයකි.
ඩෙංගු වෛරසය ශරීරයේ වර්ධනය වන විට මෙම ප්රෝටීනය රුධිරයට මුදා හැරේ.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවෙන් සොයන්නේ මෙම ප්රෝටීනය රුධිරයේ තිබේද යන්නයි.
එම නිසා ඩෙංගු රෝගයේ මුල් දින කිහිපයේදී මෙම පරීක්ෂාව ඉතා ප්රයෝජනවත් වේ.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවෙන් හඳුනා ගන්නේ කුමක්ද?
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවෙන් ඩෙංගු රෝගයේදී නිපදවෙන ප්රතිදේහ (Antibodies) හඳුනා ගන්නේ නැත.
ඒ වෙනුවට ඩෙංගු වෛරසය මගින් නිපදවන ප්රෝටීනයක් හඳුනා ගනී.
ඩෙංගු වෛරසය ශරීරයේ ගුණනය වන විට ඩෙංගු NS1 ප්රෝටීනය රුධිරයට ඇතුල් වේ.
පරීක්ෂාව මගින් මෙම ප්රෝටීනය හඳුනාගෙන ඩෙංගු ආසාදනයක් ඇති බවට සාක්ෂි සපයයි.
NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව → ඩෙංගු වෛරසයේ ප්රෝටීනය හඳුනා ගනී
IgM / IgG ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව → ශරීරය නිපදවන ප්රතිශක්ති ප්රතිදේහ හඳුනා ගනී
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව කළ යුත්තේ කුමන දිනයේද?
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවේ ප්රතිඵලවල නිවැරදිභාවයට බලපාන වැදගත්ම සාධකය වන්නේ පරීක්ෂණය සඳහා ලේ ලබාගන්නා අවස්ථාවයි.
සාමාන්යයෙන් උණ ආරම්භ වී පැය 24ක් පමණ ගෙවුණු පසු ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක හඳුනා ගත හැකිය.
මෙම පරීක්ෂණයේ ප්රතිඵල වඩාත් ප්රයෝජනවත් වන්නේ උණ ආරම්භ වී පැය 24ක් ගෙවුණු තැන සිට ගෙවෙන පළමු දින 5 තුළය.
ඉන් පසුව රුධිරයේ ඇති ඩෙංගු NS1 ප්රෝටීන ප්රමාණය අඩුවීමට පටන් ගනී.
රෝගයේ පළමු දින 1 සිට 5 දක්වා
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක ප්රමාණය දින කිහිපයකින් අඩු වන්නේ ඇයි?
ඩෙංගු රෝගයේ මුල් දිනවලදී ඩෙංගු වෛරසය රෝගියාගේ ශරීරය තුළ ගුණනය වන නිසා NS1 ප්රතිදේහ ජනක ප්රෝටීනය රුධිරයේ වැඩි ප්රමාණයක් පවතී.
ඒ නිසා ඩෙංගු රෝගයේ මුල් දින 1 සිට 5 දක්වා කාලය තුළ ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව වඩාත් ප්රයෝජනවත් වේ.
නමුත් දින කිහිපයක් ගත වන විට ශරීරයේ ප්රතිශක්ති ප්රතිචාරය ක්රියාත්මක වීමට පටන් ගනී.
එනම් රෝගියාගේ ශරීරය ඩෙංගු වෛරසයට එරෙහිව ප්රතිදේහ නිපදවීමට පටන් ගනී. එවිට රුධිරයේ පවතින NS1 ප්රතිදේහ ජනක එම ප්රතිදේහ මගින් විනාශ කරන නිසා NS1 ප්රතිදේහ ජනක ප්රමාණය ක්රමයෙන් අඩු වේ.
එම නිසා උණ සෑදී දින 5ක් පමණ ගෙවුණු පසු ඩෙංගු රෝගීන්ගේ උවද ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව Negative වීමට ඉඩ ඇත.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂණයේ ප්රතිඵල Negative වුවත් ඩෙංගු රෝගය තිබිය හැකිද?
ඔව්.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂණයේ Negative ප්රතිඵලයක් ලැබීමෙන් පමණක් ඩෙංගු රෝගය සම්පූර්ණයෙන් බැහැර කළ නොහැක.
විශේෂයෙන් රෝගය ආරම්භ වී දින 5 සිට 7 දක්වා ගත වූ පසු මෙම තත්ත්වය දක්නට ලැබිය හැකිය.
මෙම අවස්ථාවේදී රුධිරයේ ඇති ඩෙංගු NS1 ප්රෝටීන ප්රමාණය අඩුවී තිබිය හැකි වීම ඊට හේතුවයි.
එම නිසා ඇතැම් ඩෙංගු රෝගීන්ට ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවේදී Negative ප්රතිඵලයක් ලැබිය හැකිය.
පෙර ඩෙංගු රෝගය වැළදී තිබීම ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂණ ප්රතිඵලයට බලපානවාද?
ඔව්. පුද්ගලයෙකුට ජීවිතයේ එක් වතාවකට වඩා ඩෙංගු රෝගය ඇති විය හැකිය.
පළමු වරට ඩෙංගු රෝගය ඇති වීම ප්රාථමික ඩෙංගු ආසාදනය ලෙසද, නැවත ඩෙංගු රෝගය ඇති වීම ද්විතීයික ඩෙංගු ආසාදනය ලෙසද හඳුන්වයි.
මෙසේ නැවත ඩෙංගු රෝගය සෑදෙන විට ශරීරයේ පෙර ආසාදන වලදී නිපදවන ලද ප්රතිදේහ ඉක්මනින් ක්රියාත්මක විය හැකිය.
එම ප්රතිදේහ NS1 ප්රතිදේහ ජනකයට බැඳීම නිසා රුධිරයේ නිදහස්ව හඳුනා ගත හැකි NS1 ප්රතිදේහ ජනක ප්රමාණය ඉක්මනින් අඩු විය හැකිය.
ඒ නිසා පෙර ඩෙංගු තිබූ පුද්ගලයෙකුගේ NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව සමහර විට Negative විය හැකිය.
මෙවැනි අවස්ථාවලදී වෛද්යවරුන් රෝග ලක්ෂණ, සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) වාර්තාව, IgM / IgG ප්රතිදේහ පරීක්ෂණ සහ අනෙකුත් සාධක එකට සලකා බලයි.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක, ඩෙංගු IgM ප්රතිදේහ සහ ඩෙංගු IgG ප්රතිදේහ අතර වෙනස
ඩෙංගු රෝගයේ විවිධ අවස්ථාවලදී විවිධ පරීක්ෂණ ප්රයෝජනවත් වේ.
| පරීක්ෂාව | ප්රයෝජනවත් කාලය | හඳුනා ගන්නා දේ |
|---|---|---|
| ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව | පළමු දින 1–5 | වෛරසයේ ප්රෝටීනයකි |
| ඩෙංගු IgM ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව | සාමාන්යයෙන් දින 5න් පසු | අළුත් ආසාදනයකදී ඇති වන ප්රතිශක්ති ප්රතිචාරය පෙන්නුම් කරයි |
| ඩෙංගු IgG ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව | පසු අවධිය | පැරණි ආසාදනයක් හෝ ආසාදනයකින් පසු ඇති වන දිගු කාලීන ප්රතිශක්ති ප්රතිචාරය පෙන්නුම් කරයි |
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව කොතරම් නිවැරදිද?
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව මුල් අවධියේ ඩෙංගු රෝගය හඳුනා ගැනීමට ඉතා වැදගත් වන පරීක්ෂාවකි.
Positive ප්රතිඵලයක් ලැබුණහොත්, රෝග ලක්ෂණ ඩෙංගු රෝගයට ගැළපෙන අවස්ථාවක එය ඩෙංගු ආසාදනය සහතික කර ගැනීම සඳහා ප්රබල සාක්ෂියකි.
නමුත් කිසිදු රුධිර පරීක්ෂාවක් සියයට සියයක් නිවැරදි නොවේ.
NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවේ නිවැරදිභාවයට පහත සාධක බලපායි.
| සාධකය | බලපාන ආකාරය |
|---|---|
| රෝගයේ දිනය | පළමු දින 1–5 තුළ වඩාත් ප්රයෝජනවත් වේ. |
| රුධිරයේ NS1 ප්රෝටීන ප්රමාණය | NS1 ප්රෝටීන ප්රමාණය අඩු වුවහොත් Negative විය හැකිය. |
| පෙර ඩෙංගු රෝගය වැළදී තිබීම | නැවත සෑදෙන ඩෙංගු රෝගයේදී ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව Negative වීමට ඉඩ වැඩිය. |
| භාවිතා කරන පරීක්ෂණ කට්ටලය | පරීක්ෂණ කට්ටල වර්ගය අනුව ප්රතිඵලවල සංවේදීතාව වෙනස් විය හැකිය. |
එම නිසා වෛද්යවරුන් NS1 ප්රතිඵලය පමණක් නොව, රෝග ලක්ෂණ, පරීක්ෂාව සිදු කළ දිනය, සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) සහ අනෙකුත් පරීක්ෂණද එකට සලකා බලයි.
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව Positive යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවක Positive ප්රතිඵලයක් ලැබීම ඩෙංගු රෝගය සඳහා ඉතා ප්රබල සාක්ෂියකි.
විශේෂයෙන් රෝග ලක්ෂණ ඩෙංගු රෝගයට ගැළපෙන්නේ නම් මෙම ප්රතිඵලය ඉතා වැදගත් වේ.
කෙසේ වෙතත් රෝගයේ බරපතල බව තීරණය කිරීමට ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ.
වෛද්යවරුන් රෝග ලක්ෂණ, සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) වාර්තාව සහ අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණද සලකා බලයි.
ඩෙංගු රෝගය හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරන වෙනත් පරීක්ෂණ
ඩෙංගු රෝගය හඳුනා ගැනීමට NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව පමණක් නොව තවත් ඩෙංගු රුධිර පරීක්ෂණද භාවිතා කරයි.
රෝගයේ දිනය, රෝග ලක්ෂණ සහ රෝගියාගේ තත්ත්වය අනුව වෛද්යවරයා සුදුසු ඩෙංගු පරීක්ෂණ නිර්දේශ කරයි.
| පරීක්ෂාව | වැඩි වශයෙන් භාවිතා කරන අවස්ථාව | හඳුනා ගන්නා දේ |
|---|---|---|
| ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව | මුල් දින 1–5 | ඩෙංගු වෛරසයේ NS1 ප්රෝටීනය |
| PCR පරීක්ෂාව | මුල් අවධියේදී, විශේෂිත අවස්ථාවලදී | ඩෙංගු වෛරසයේ ජානමය ද්රව්ය |
| IgM ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව | සාමාන්යයෙන් දින 5න් පසු | පළමු කෙටි කාලීන ප්රතිශක්ති ප්රතිචාරය |
| IgG ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව | රෝගයේ පසු අවධිය හෝ සුව වූ පසු | පෙර ඩෙංගු ආසාදනයක් හෝ දිගුකාලීන ප්රතිශක්ති ප්රතිචාරය |
| සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) | රෝගී කාලය පුරාම | රුධිර පට්ටිකා, සුදු රුධිර සෛල, ලේවල ඝනකම (PCV/ Hematocrit) |
PCR පරීක්ෂාව ඩෙංගු වෛරසයේ ජානමය ද්රව්ය හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරන පරීක්ෂාවකි. නමුත් එය සෑම ප්රදේශයකම පහසුවෙන් සිදු කර ගත හැකි පරීක්ෂාවක් නොවේ.
එම නිසා බොහෝ අවස්ථාවලදී වෛද්යවරුන් NS1, IgM / IgG සහ සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) වාර්තා සලකා බලයි.
ඩෙංගු රෝගීන්ගේ ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව Negative වීමට හේතු මොනවාද?
ඇතැම් ඩෙංගු රෝගීන්ගේ NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව Negative ලෙස ලැබීමට හේතු කිහිපයක් ඇත:
මෙවැනි අවස්ථාවලදී වෛද්යවරයා ඩෙංගු IgM ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව හෝ වෙනත් පරීක්ෂණ නිර්දේශ කළ හැකිය.
ඩෙංගු පරීක්ෂණ කාල රේඛාව
විවිධ ඩෙංගු පරීක්ෂණ විවිධ අවස්ථාවලදී ප්රයෝජනවත් වේ.
| රෝගයේ දිනය | නිර්දේශිත පරීක්ෂාව |
|---|---|
| දින 1–5 | NS1 + සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) |
| දින 5–7 | NS1 + IgM |
| දින 7 පසු | IgM + IgG + සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) |
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව ගැන ඇති වැරදි අදහස්
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව ගැන ඇතැම් අයට වැරදි අදහස් තිබිය හැකිය.
ඩෙංගු NS1 Negative නම් ඩෙංගු නැත.
ඩෙංගු NS1 Negative වුවත් වැළදී ඇත්තේ ඩෙංගු රෝගය විය හැක.
ඩෙංගු NS1 Positive නම් රෝගය අනිවාර්යයෙන් දරුණුය.
ඩෙංගු NS1 Positive ප්රතිඵලය රෝගය ඇති බවට සාක්ෂියකි. බරපතල බව එයින් පමණක් තීරණය නොවේ.
ඩෙංගු NS1 පරීක්ෂණය සිදු කරන්නේ නම් සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) අවශ්ය නැත.
සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) ඩෙංගු රෝගය නිරීක්ෂණය කිරීමට ඉතා වැදගත්ය.
කුමන හෝ එක් ඩෙංගු රුධිර පරීක්ෂණයක් පමණක් ප්රමාණවත්ය.
රෝගයේ දිනය අනුව NS1, IgM, IgG සහ FBC යන ඩෙංගු පරීක්ෂණ වලින් ගැලපෙන කිහිපයක් එකට සලකා බැලීම අවශ්ය වේ.
මිනිත්තු එකකින් නැවත මතක් කර ගනිමු
- ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවෙන් ඩෙංගු වෛරසයේ ප්රෝටීනයක් හඳුනා ගන්නා අතර IgM / IgG ප්රතිදේහ පරීක්ෂාවන් ඩෙංගු වෛරසයට විරුද්ධව නිපදවෙන ප්රතිදේහ හඳුනා ගනී.
- රෝගයේ පළමු දින 5 තුළ මෙම ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව වඩාත් ප්රයෝජනවත් වේ.
- Positive ප්රතිඵලයක් ඩෙංගු රෝගයට ප්රබල සාක්ෂියකි.
- Negative ප්රතිඵලයක් ඩෙංගු රෝගය සම්පූර්ණයෙන් බැහැර නොකරයි.
- IgM ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව රෝගයේ පසු දිනවලදී වඩාත් ප්රයෝජනවත් වේ.
- වෛද්යවරුන් NS1 සමඟ FBC වාර්තාව සහ රෝග ලක්ෂණද සලකා බලයි.
- පරීක්ෂාව සිදු කරන දිනය ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාවේ ප්රතිඵලවල නිරවද්යතාවට බලපාන ඉතා වැදගත් සාධකයකි.