ඩෙංගු උණ යනු කුමක්ද?
ඩෙංගු උණ යනු ඩෙංගු වෛරසය නිසා ඇතිවන රෝගයකි. මෙය Aedes මදුරුවන් මගින් මිනිසුන් අතර පැතිරෙයි.
ඩෙංගු රෝගියෙකු අසල සිටීමෙන්, අතට අත දීමෙන් හෝ එකට ආහාර ගැනීමෙන් ඩෙංගු රෝගය පැතිරෙන්නේ නැත. ඩෙංගු පැතිරෙන්නේ ආසාදිත Aedes මදුරුවෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් පමණි.
- 🦟ඩෙංගු වෛරස් වර්ග 4ක් ඇත (DENV-1 සිට DENV-4 දක්වා).
- 🇱🇰ශ්රී ලංකාව ඇතුළු නිවර්තන රටවල ඩෙංගු රෝගය බහුලව දකිනු ලැබේ.
- ⚠️දෙවන වරට ඩෙංගු ඇතිවීම සමහර අවස්ථාවල වඩා බරපතළ විය හැකිය.
ඩෙංගු රෝග ලක්ෂණ
මදුරුවා දෂ්ට කිරීමෙන් දින 4 සිට 10 අතර කාලයකට පසු රෝග ලක්ෂණ මතුවිය හැකිය.
ඩෙංගු සහ සාමාන්ය වෛරස් උණ අතර වෙනස
මුල් දින කිහිපයේදී ඩෙංගු රෝගය සාමාන්ය වෛරස් උණක් ලෙස පෙනිය හැකිය. ඩෙංගු සහ අනෙකුත් වෛරස් උනා රෝග වෙන් කර ගැනීමට බොහෝ විට රුධිර පරීක්ෂණ අවශ්ය වේ.
| ලක්ෂණය | ඩෙංගු උණ | සාමාන්ය වෛරස් උණ |
|---|---|---|
| උණ | අධික, හදිසියේ ආරම්භ වේ | මෘදු සිට මධ්යස්ථ |
| ශරීර වේදනාව | දරුණු — මාංශපේශී, සන්ධි, ඇටකටු | සුළු ශරීර වේදනාව |
| ඇස් පිටුපස වේදනාව | බහුලව දකිනු ලැබේ | කලාතුරකින් දකිනු ලැබේ |
| සමේ ලප | දින 3-5 ත් අතර ඇතිවිය හැකිය | සාමාන්යයෙන් නොමැත |
| රුධිර පට්ටිකා | බොහෝ විට අඩු වේ | සාමාන්යයෙන් සාමාන්ය |
| ප්ලාස්මා කාන්දු ලක්ෂණ | ඇතිවිය හැකිය | සාමාන්යයෙන් නොමැත |
ඩෙංගු රෝගයේ අදියර තුන
ඩෙංගු රෝගය සාමාන්යයෙන් අදියර තුනක් හරහා ගමන් කරයි. මෙම අදියර ඔස්සේ ගමන් කරන ආකාරය දැන ගැනීම ඉතා වැදගත්ය.
ඩෙංගු රෝගයේ භයානකම කාලය
බොහෝ රෝගීන් සහ පවුල්වල අය කරන ලොකුම වැරැද්ද වන්නේ උණ අඩු වූ විට රෝගියා සුව වී ඇතැයි සිතීමයි.
ඇත්ත වශයෙන්ම, උණ අඩු වන කාලය ඩෙංගු රෝගයේ භයානකම කාලය විය හැකිය.
ප්ලාස්මා කාන්දු අවධියේදී ඇතිවිය හැකි සංකූලතා:
- ප්ලාස්මා කාන්දු වීම — රුධිර වාහිනීවලින් ද්රාවකය කාන්දු වී ශ්වාස ගැනීමේ ගැටළු ඇතිවිය හැකිය
- රුධිර පට්ටිකා ශීඝ්රයෙන් අඩු වීම — ලේ ගැලීමේ අවදානම ඉහළ යයි
- ලේ ගැලීම — විදුරුමස්, නාසය, සම හෝ අභ්යන්තර අවයව වලින්
- ශරීර කම්පනය (Dengue Shock) — ජීවිතයට තර්ජනාත්මක
නිසි වෛද්ය අධීක්ෂණය යටතේ සිටින බොහෝ රෝගීන් ප්ලාස්මා කාන්දු අවධිය ගැටළු රහිතව ගෙවා දමති. ඉක්මන් හඳුනා ගැනීම ප්රධානතම සාධකයයි.
ඩෙංගු අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ
මෙම ලක්ෂණ ඇති වුවහොත් වහා රෝහලකට යා යුතුය. නිවසේදී ප්රතිකාර නොකළ යුතුය.
- දරුණු උදර වේදනාව
- නැවත නැවත වමනය — දියර ගත නොහැකිව
- හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව
- විදුරුමස් වලින් ලේ ගැලීම
- නාසයෙන් ලේ ගැලීම
- වමනය සමග ලේ පිටවීම
- මළපහ සමග ලේ පිටවීම හෝ කළු පාට මළපහ
- අධික දුර්වලතාව — නැගිටීමට හෝ ඇවිදීමට නොහැකිව
- අධික නිදිමත, සිහිකල්පනාව දුර්වල වීම
- සීතල, ශ්රීයෙන් සම
ඩෙංගු රෝගයේ රුධිර පරීක්ෂණ
ඩෙංගු රෝගය හඳුනා ගැනීම සහ අධීක්ෂණය සඳහා රුධිර පරීක්ෂණ ඉතා වැදගත් වේ. ඔබේ තත්ත්වය අනුව වෛද්යවරයා කළ යුතු පරීක්ෂණ නිර්දේශ කරනු ඇත.
සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC)
ඩෙංගු රෝගයේදී වඩාත් වැදගත් පරීක්ෂණය වන්නේ සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) ය. ඒ මඟින් නිරීක්ෂණය කරනු ලබන්නේ:
ඩෙංගු NS1 ප්රතිදේහ ජනක පරීක්ෂාව
NS1 ප්රතිදේහ ජනක (NS1 antigen) පරීක්ෂාව ඩෙංගු වෛරසය සෙරෝ රුධිරයේ සෘජුව හඳුනා ගනී. උණ ආරම්භ වී පැය 24 සිට දින 5-7 දක්වා මෙම පරීක්ෂාව වඩාත් ප්රයෝජනවත් වේ. ප්රතිඵලය ධනාත්මක නම් ඩෙංගු රෝගය තහවුරු වේ. ඍණාත්මක ප්රතිඵලයකින් ඩෙංගු රෝගය සම්පූර්ණයෙන් බැහැර නොකළ හැකිය.
ඩෙංගු IgM / IgG ප්රතිදේහ පරීක්ෂාව
ඩෙංගු ප්රතිදේහ (antibody) පරීක්ෂාව රෝගය ආරම්භ වී දින 5-7 ගෙවුණු පසු ඩෙංගු රෝගය තහවුරු කිරීම සඳහා ප්රයෝජනවත් වේ. IgM ප්රතිදේහ මෑතකාලීන ආසාදනය සනාථ කරයි. IgG ප්රතිදේහ ඉහළ නම් කලින් ඩෙංගු රෝගය ඇතිවී ඇතිබවට සාක්ෂිය ලැබේ.
ඩෙංගු සහ රුධිර පට්ටිකා
රුධිර පට්ටිකා යනු රුධිර වාහිනී හානියකදී ලේ ගැලීම නැවත්වීමට උපකාරී වන රුධිරයේ කොටසකි. ඩෙංගු රෝගයේදී සහ බොහෝ වෛරස් උණ රෝග වලදී රුධිර පට්ටිකා අඩුවීම සාමාන්ය දෙයකි.
ප්රාප්ත වයස්කාරයෙකුගේ සාමාන්ය රුධිර පට්ටිකා ගණන රුධිරයේ ක්ෂුද්ර ලීටරයකට 150,000 සිට 400,000 දක්වා වේ. ඩෙංගු රෝගයේදී 100,000 ට අඩු, සමහරවිට 20,000 ට ද අඩු විය හැකිය.
රුධිර පට්ටිකා ශීඝ්රයෙන් අඩු වේ ද, ලේ ගැලීමේ ලක්ෂණ ඇත ද යන්න ප්රධාන සාධකයි. රුධිර පට්ටිකා ආදේශ කිරීම (transfusion) ලේ ගැලීමක් නොමැතිව, ගණන් අඩු නිසා පමණක් සාමාන්යයෙන් නිර්දේශ නොකෙරේ.
ඩෙංගු උණට ප්රතිකාර කරන්නේ කෙසේද?
ඩෙංගු වෛරසය සෘජුවම විනාශ කරන විශේෂිත ඖෂධයක් භාවිතා නොකරයි. ප්රතිකාරයේ ප්රධාන අරමුණ වන්නේ රෝගියාගේ තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීම, ප්රමාණවත් දියර ලබා ගැනීම, උණ සහ අපහසුතාව පාලනය කිරීම සහ සංකූලතා ඇති වීම ඉක්මනින් හඳුනා ගැනීමයි.
ඩෙංගු රෝගියෙකුගේ ප්රතිකාරය රෝගයේ දිනය, රෝග ලක්ෂණ, දියර ලබා ගැනීමේ හැකියාව, මුත්රා පිටවීම, රුධිර පරීක්ෂණ සහ සමස්ත සායනික තත්ත්වය අනුව වෙනස් විය හැකිය.
ඩෙංගු රෝගයේදී නොකළ යුතු දේ
ඇතැම් ඖෂධ ඩෙංගු රෝගය බරපතළ කළ හැකිය. මෙය ජීවිතයට තර්ජනාත්මක විය හැකිය.
- Ibuprofen — ලේ ගැලීමේ අවදානම ඉහළ නංවයි
- Diclofenac (Voltaren) — ලේ ගැලීමේ අවදානම ඉහළ නංවයි
- Aspirin — රුධිරය තනු කර ලේ ගැලීම වැඩිවිය හැකිය
- හිතු මනාපයට ස්වයං ප්රතිකාර
- මත්පැන් භාවිතය
- Antibiotics — ඩෙංගු රෝගය වෛරස් ව්යාධිකාරකයකි; Antibiotics ඵලදායී නොවේ
රෝහලට යා යුත්තේ කුමන අවස්ථාවේදීද?
සෑම ඩෙංගු රෝගියෙකුම රෝහල්ගත කළ යුතු නැත. නමුත් පහත ලක්ෂණ ඇතිවුවහොත් ඉක්මනින් වෛද්ය ඇගයීමක් ලබා ගත යුතුය.
- ඕනෑම අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණයක් ඇතිවිම
- දියර පානය කළ නොහැකිනම්
- නැවත නැවත වමනය — පැය 24 කට වඩා
- හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව
- ලේ ගැලීමක් — විදුරුමස්, නාසය, සම, මුත්රා හෝ මළපහ
- අධික දුර්වලතාව
- ගර්භණී කාන්තාවන්
- ළදරුවන් සහ කුඩා දරුවන්
- වැඩිහිටි රෝගීන් හෝ දියවැඩියාව, හෘද රෝග, වකුගඩු රෝග ඇති රෝගීන්
නිතර අසන පැණ
- ඩෙංගු යනු Aedes මදුරුවන් මගින් පැතිරෙන වෛරස් රෝගයකි — රෝගියාගෙන් රෝගය බෝ නොවේ.
- අධික උණ, හිසරදය සහ ශරීර වේදනාව ප්රධාන ලක්ෂණ වේ.
- උණ අඩු වන කාලය බොහෝ විට භයානකම අදියර (ප්ලාස්මා කාන්දු අවධිය) ය.
- අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ ඇතිවිනම් වහා රෝහලකට යා යුතුය.
- සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාව (FBC) ඩෙංගු රෝගයේ ප්රධාන අධීක්ෂණ පරීක්ෂාවයි.
- Paracetamol පමණි ආරක්ෂිත — Ibuprofen, Aspirin, Diclofenac නොගත යුතුය.
- නිසි අධීක්ෂණය යටතේ බොහෝ රෝගීන් සම්පූර්ණයෙන් සුව වේ.
- ඩෙංගු රෝගයේදී ප්රමාණවත් දියර, විවේකය, පැරසිටමෝල් සහ වෛද්ය අධීක්ෂණය මූලික ප්රතිකාර වේ.